Grudzień 2018

ORNAT CZERWONY

Numer inwentarzowy: ML/A/4073

Datowanie: ornat 1. poł. XIX w., fragment pasa kontuszowego, 2. poł. XVIII w.

Miejsce powstania: Francja

Technika/materiał: adamaszek, jedwab, płótno lniane, taśma z nici metalowych

Wymiary: 107 cm x 66,5cm

Opis: Ornat w typie rzymskim, boki wypełnione czerwonym, wzorzystym adamaszkiem, kolumna wypełniona fragmentem pasa kontuszowego zdobionego we wciążu złotymi okręgami, w dolnej partii parą ukwieconych krzaczków w odcieniach czerwieni i purpury.

W kolekcji tkanin przechowywanych w Muzeum Kresów w Lubaczowie znajduje się kilkanaście obiektów, które uszyte zostały z fragmentów pasów kontuszowych. Niestety na żadnym z nich nie zachowała się sygnatura twórcy co pozwala jedynie domniemywać, gdzie owe fragmenty zostały wyprodukowane.

Tradycja noszenia zdobionych pasów do strojów męski zaczerpnięta została z tradycji bliskowschodniej, stamtąd też czerpała wzornictwo zdominowane w tej dziedzinie przez motywy roślinne. Produkowane na rynek polski pasy miały długość ok. 4 m długości i 30-35 cm szerokości. Tkano je z nici jedwabnych oraz srebrnych i złotych. Głównymi elementami pasa jest „wciąż” (środek) podzielony na „pólka” (poprzeczne paski), brzegi obiega tzw. szlaczek, a dwa końce nazywane są głowami. Pólka zdobione były drobnym, powtarzalnym, bardzo zgeometryzowanym wzorem. Szlaczki najczęściej wypełniał motyw wici roślinnej.

W Polsce produkcja pasów rozpoczęła się od lat 40. XVIII w. w manufakturach zwanych persjarniami. Pierwsze powstały w dobrach Potockich w Stanisławowie, Łahodowie k/Brodów i Buczaczu. Najsłynniejsza persjarnia w Słucku należała do Radziwiłłów.

Najbardziej charakterystycznym i najciekawszym elementem pasa była „ głowa”, na której znajdowała się najbardziej rozbudowana dekoracja. Charakterystyczne dla pasów słuckich formy to para kwiatowych krzewów o układzie osiowym, mogły być wzbogacone ujęciem w falistą wstęgę.

Konkurencją dla Słucka miała stać się manufaktura w Grodnie oraz powstałe w latach 80. XVIII w. persjarnie w Kobyłce i Lipkowie. Lipkowskie pasy Paschalisa często spotykane są w polskich kolekcjach, odznaczały się bujnymi, rozwiniętymi formami kwiatowego ornamentu o cechach naturalistycznych. Powszechnym i chętnie wykorzystywanym wzorem był motyw kwiatowy łączony z elementami architektury ogrodowej.

Bardzo dużo pasów importowano także z Francji, gdzie niektóre manufaktury produkowały wyłącznie na rynek polski.

 

KWM