Kwiecień 2020

Łopatka zwierzęca

Numer inwentarzowy: ML/Arch/130
Datowanie: 1679 r.
Materiał: kość
Wymiary: 112x122 cm
Miejsce powstania: Saksonia, Niemcy
Sposób pozyskania: Dar Muzeum Zamoyskich w Kozłówce

Opis: Łopatka wieloryba - prawdopodobnie płetwala zwyczajnego. Powierzchnia kości pomalowana szarą farbą. Na szyjce łopatki dwudzielna żelazna obejma z hakami umożliwiającymi zawieszenie. Po obu stronach kości inskrypcja wykonana stylem gotyckim w języku niemieckim. Przetłumaczona część inskrypcji sugeruje, że kość mogła zostać zawieszona w jednym z klasztorów na terenie Saksonii w 1679 roku.
Wbrew pozorom umieszczanie szczątków kostnych w świątyniach nie było zjawiskiem rzadkim. O tym zwyczaju wspomina nawet Adam Mickiewicz w VIII księdze „Pana Tadeusza”. Chyba najbardziej znanym przykładem z terenu naszego kraju są kości zawieszone przy zachodnim wejściu Katedry na Wawelu.
Ciekawie przedstawia się również symbolika tego zjawiska. Kości umieszczone w kościołach miały potwierdzać wydarzenia znane ze Starego Testamentu. Część z nich miała być szczątkami „bestii” unicestwionych podczas Potopu. Inni interpretowali je jaki kości Gigantów takich jak Goliat, który poległ w walce z Dawidem. Dla niektórych były to kości smoków – pokonanych symboli zła.
Wyrzucone na brzeg szczątki zwierząt morskich symbolicznie wiązano z Jonaszem i widziano w nich wezwanie do nawrócenia i ostrzenie przed boskim gniewem. Niekiedy szczątki „dziwów morskich” umieszczano w świątyniach jako wotum dziękczynne za ocalenie. Prawdopodobnie taki pierwotny charakter miała łopatka wieloryba przechowywana w zbiorach Muzeum Kresów w Lubaczowie.
Na koniec leży wspomnieć, że w Krakowie żywa pozostaje legenda mówiąca o tym, że kiedy kości wiszące przy wejściu do Katery Wawelskiej spadną z łańcucha, nastąpi koniec świata.

Literatura: Krzysztof J. Czyżewski, Smoki, olbrzymy, zwierzęta przedpotopowe. O kościach kopalnych w katedrze krakowskiej [w:] Dwa oblicza smoka. Katalog wystawy. Tom II: Eseje, Kraków 2015, s. 47-66.

opracował
mgr Grzegorz Dąbrowski
kustosz, archeolog
Muzeum Kresów w Lubaczowie