Listopad 2014

Ikona św. Mikołaja Cudotwórcy ze scenami z życia
 
technika: tempera na desce, złocenie
datowanie: kon. XVIII w., Rosja (?)
wymiary: 29 cm x 21 cm
 
 
Święty Mikołaj urodził się w mieście Patara, w Azji Mniejszej ok. 280 r. Już jako dziecko wykazywał dużą pobożność. Za namową wuja – biskupa, wstąpił do stanu kapłańskiego. Znana jest też opowieść spisana 
przez św. Metodego mówiąca, że niedługo przed wyborem na biskupa Mikołaj miał widzenie, w którym Zbawiciel wręczył mu Ewangelię, a Matka Boża umieściła na jego ramionach biskupi omoforion. 
Cały żywot św. Mikołaja obfitował w dobro i cuda, które czynił. Jednym ze znanych cudów jest uciszenie burzy na morzu, którą święty uciszył modlitwą. Z morzem wiążą się też cuda dokonane już po śmierci 
świętego, kiedy to przyszedł na ratunek Janowi oraz inny cud, kiedy to z morskiej toni ratuje Demetriusza. Jako ciekawostkę można tu przywołać malowidło z lubaczowskiej cerkwi p.w. św. Mikołaja, gdzie 
przedstawiona jest scena wyratowania tonącego. Jednym z pośmiertnych cudów jest również ocalenie młodzieńca z niewoli saraceńskiej.
 
Św. Mikołaj chciał spędzi życie w klasztorze w Ziemi Świętej, ale głos Boży  nakazał powrót do swoich wiernych. Po powrocie do miasta Mirry (obecnie Demre w Turcji), w tym czasie wybierano nowego biskupa, po 
śmierci poprzedniego, okoliczni biskupi nie potrafili zdecydować kogo mianować na urząd. Jednemu z nich  Bóg objawił, aby wybrali, tego który pierwszy wejdzie nazajutrz do świątyni. Św. Mikołaj po powrocie z 
podróży udał się rano na modlitwę. Oznajmiono mu wówczas boską wolę i mianowano biskupem Mirry. W Mirze św. Mikołaj zasłynął jako asceta i wielki dobroczyńca. Jadł tylko raz dziennie, a swoje dochody jak i majątek odziedziczony po rodzicach rozdawał potrzebującym. Jednym z najpopularniejszych czynów św. Mikołaja, który kojarzony jest ze współczesną tradycją obdarowywania się prezentami, jest podarowanie trzem pannom posagu. Ojciec trzech sióstr nie był w stanie wyposażyć swoich córek w posag, co wówczas 
wiązało się z niemożliwością wyjścia za mąż i zapewnienia bytu. Kiedy św. Mikołaj dowiedział się o tym,  pod osłoną nocy podrzucił do domu panien trzy sakiewki z pieniędzmi. 
 
Tradycja głosi, że święty biskup Mirry wskrzesił trzech młodych ludzi, zamordowanych w złości.  Usługiwał, z narażeniem własnego życia, w czasie zarazy chorym. Troszczył się o grzeszników, skłonił wielu 
złodziei do skruchy, zmiany życia i zwrotu zagarniętych dóbr. Uratował trzech młodzieńców niesłusznie skazanych na śmierć. Podobna opowieść mówi o objawieniu się we śnie cesarzowi Konstantynowi, nakazując mu
uwolnienie trzech generałów, przez pomówienia skazanych na śmierć.
 
Przez większość życia św. Mikołaja, na obszarze Cesarstwa Rzymskiego trwały prześladowania chrześcijan (dopiero tzw. edykt mediolański z 313 r. wprowadził wolność wyznania w Cesarstwie, a Konstantyn 
Wielki, który go podpisał, jako pierwszy cesarz przyjął chrzest). Sprzeciw wobec kultu bóstw rzymskich karany był śmiercią, także w Mirze, której biskup nawoływał do wytrwałości i sprzeciwu. Charyzma św. 
Mikołaja była tak wielka, że urzędnicy bojąc się skazać go na śmierć tylko wtrącili go do więzienia. W 325 r. św. Mikołaj bierze udział w I Soborze Nicejskim i ostro przeciwstawia się biskupowi Ariuszowi. Poglądy Ariusza podważały boskość Jezusa i kult Matki Bożej, według legendy św. Mikołaj podczas synodu spoliczkował Ariusza za jego poglądy, za co znów trafił do więzienia. 
 
Św. Mikołaj zmarł 6 grudnia najprawdopodobniej w roku 346 (choć niektóre źródła podają przedział między latami 345 a 352). Ciało świętego spoczywało w Mirze, skąd przeniesiono je 9 maja 1087 r. do włoskiego 
miasta Bari. Z ciała świętego miała wydobywać się woń  o przyjemnym zapachu. Pierwsze ślady kultu św. Mikołaja pochodzą z VI w., choć zapewne cześć świętemu oddawano znacznie wcześniej. 
W XIII w. pojawił się zwyczaj rozdawania w szkołach, pod patronatem św. Mikołaja, stypendiów i zapomóg. Z czasem rozpowszechnił się zwyczaj obdarowywania dzieci prezentami.
W Polsce św. Mikołaj czczony był także jako opiekun trzody domowej. W oborach nierzadko pojawiały się wizerunki św. Mikołaja, który miał chronić zwierzęta przed drapieżnikami i chorobami.
 
W ikonografii św. Mikołaj przedstawiany jest najczęściej w stroju biskupim rytu łacińskiego lub greckiego. Jego atrybutami są m.in.: anioł z mitrą, chleb, trzy złote kule na księdze lub w dłoni, pastorał, 
księga, kotwica, trzy sakiewki, okręt, worek prezentów. Uważany jest za patrona: bednarzy, cukierników, dzieci, flisaków i żeglarzy, jeńców, kupców, marynarzy, młynarzy, notariuszy, panien, piekarzy, 
pielgrzymów, piwowarów, podróżnych, rybaków, sędziów, studentów, więźniów. Jest chyba najbardziej zapracowanym świętym. Współczesny wizerunek św. Mikołaja w stroju krasnala „zawdzięczamy” reklamie z lat. 30 
XX w. popularnego napoju gazowanego.
 
fragment Akatystu do św. Mikołaja Cudotwórcy
(akatyst- hymn wychwalający Zbawiciela lub świętych charakterystyczny dla kościołów wschodnich, składa się z mniejszych form poezji liturgicznej zazwyczaj z 13 kondakionów i 12 ikosów)
 
Ikos 10
Tarczą obronną jesteś dla tych wszystkich, którzy wysławiają cuda Twoje i zwracają się do Ciebie o pomoc, wielce błogosławiony; z tego powodu i nas ubogich duchem oswobodź od wszelkiej biedy, napaści, 
 
niedoli i troski, abyśmy mogli z miłością śpiewać Ci te oto słowa:
 
Raduj się, który ratujesz od cierpienia wiecznego,
Raduj się, który dajesz bogactwo niezniszczalne.
Raduj się pokarmie dostatni dla łaknących prawdy,
Raduj się napoju niewyczerpany dla pragnących życia.
 
Raduj się wybawco od nagłej śmierci i wojny,
Raduj się ratunku z kajdan i niewoli.
Raduj się przesławny wspomożycielu w niedoli,
Raduj się skuteczny obrońco przed napaścią.
 
Raduj się, który z zatracenia ratujesz wielu,
Raduj się bowiem niepoliczone rzesze wspaniale ochraniasz.
Raduj się, gdyż dzięki Tobie wielu grzeszników ratuje się od srogiej śmierci,
Raduj się, bo dzięki Tobie pokutujący otrzymują życie wieczne.
 
Raduj się Mikołaju wielki cudotwórco!