Maj 2020

Topór kamienny z łopatkowatym ostrzem

Miejsce znalezienia: Oleszyce, przy drodze prowadzącej w kierunku Futor
Numer inwentarzowy: ML/Arch/59
Datowanie: późny neolit (2400-2200 p.n.e.)
Surowiec: nieokreślony
Wymiary: długość - 220 mm, szerokość na wysokości otworu - 63 mm, grubość na wysokości otworu - 40 mm, długość łopatki ostrza - 85 mm, wysokość łopatki ostrza - 66 mm
Masa: 1125 g
Sposób pozyskania: dar

Opis: Smukły topór kamienny o lekko wygiętym grzbiecie, spłaszczonym korpusie i asymetrycznym rzucie bocznym. Otwór do mocowania styliska umieszczony mniej więcej w 1/3 długości narzędzia, w jego najszerszej części. Topór posiada asymetryczne  masywne ostrze uformowane na kształt łopatki. Topory ze schyłkowego neolitu o łopatkowatym ostrzu na terenie Polski są zabytkami rzadkimi. Z naszego kraju znanych jest zaledwie 25 egzemplarzy (stan na 2008 r.). Dużo liczniej topory te występują na terenach na wschód od Bugu. Jedno ze skupisk znalezisk toporów o łopatkowatym ostrzu znajduje się na w dorzeczu górnego i środkowego Dniepru, na zachód sięgając środkowej Prypeci i dorzecza górnego Bohu. Są to tereny niemal pokrywające się z zasięgiem kultury środkowodnieprzańskiej. Być może to za jej pośrednictwem do ugrupowań kultury ceramiki sznurowej z południowo-wschodniej Polski dotarła  idea wykonywania toporów z łopatkowatym ostrzem. Kontakty miejscowej ludności z przybyszami ze wschodu doprowadziły do wykrystalizowania się grupy sokalskiej o mieszanym charakterze. Uchwytne jest to w przypadku pochówków, gdzie obok zabytków typowych dla miejscowej kultury ceramiki sznurowej znajdowane są m.in. naczynia klepsydrowate, charakterystyczne dla ugrupowań znad Dniepru. W tym miejscu należy wspomnieć, że niedaleko Lubaczowa, w Młodowie-Zakąciu, odkryto zespół zabytków, który stanowił najprawdopodobniej wyposażenie pochówku przedstawiciela kultury środkowodnieprzańskiej. Więcej o zespole zabytków z Młodowa-Zakącia w archiwalnym wydaniu eksponatu miesiąca.

Literatura:
J. Libera, J. Sobieraj, Topory z łopatkowatym ostrzem na ziemiach wschodniej Polski [w:] J. Bednarczyk, J. Czebreszuk, P. Makarowicz, M. Szmyt (red.), Na pograniczu światów. Studia z pradziejów międzymorza bałtycko-pontyjskiego ofiarowane Profesorowi Aleksandrowi Kośko w 60. rocznicę urodzin, Poznań 2008, s. 295–313.
J. Libera, J. Sobieraj, V. Konopla, Niektóre typy schyłkowoneolitycznych toporów kamiennych jako potencjalne wyznaczniki międzykulturowych szlaków komunikacyjnych bałtycko-pontyjskiego międzymorza [w:] M. Ignaczak, A. Kośko, M. Szmyt (red.) Między Bałtykiem a Morzem Czarnym. Szlaki międzymorza IV-I tys. przed Chr., Poznań 2011, s. 231-238.

opracował
mgr Grzegorz Dąbrowski
kustosz, archeolog
Muzeum Kresów w Lubaczowie