Październik 2018

PŁASKORZEŹBA „TARCZA HERBOWA Z HERBEM POLSKI LITWY I RELIGII MUZUŁMAŃSKIEJ”
 
Numer inwentarzowy: ML/E/3996
Datowanie: 1997 r.
Miejsce powstania, autor: Lubaczów, Henryk Janczura
Technika/materiał: drewno lipowe płaskorzeźbione
Wymiary: 37 cm x 26 cm x 2,5cm
Opis. Przedstawienie w formie tarczy herbowej zdobionej wokół ornamentami i zwieńczonej koroną. Na powierzchni rozmieszczone godła w reliefie wypukłym: od góry Orzeł Polski i Pogoń Litewska, od dołu znak religii muzułmańskiej: Półksiężyc ustawiony pionowo i pięcioramienna Gwiazda.
Na tylnej powierzchni rozmieszczony odręczny napis: „1997 / LUBACZÓW / HENRYK JANCZURA / WSZYSTKIM TATAROM / POLSKIM / W / ROCZNICĘ / 600-set LECIA / OSADNICTWA TATARÓW / W / RZECZYPOSPOLITEJ”.
Kontekst kulturowy. Henryk Janczura (1948-2005) należy do grona najciekawszych lubaczowskich rzeźbiarzy nieprofesjonalnych, który obok pasji artystycznej był zapalonym regionalistą i badaczem przeszłości swej Małej Ojczyzny: Lubaczowa i podlubaczowskiej wsi Lisie Jamy. W tym ostatnim zakresie poszukiwał również korzeni swej rodziny, posiadającej charakterystyczne nazwisko. Uważał, iż wywodzi się ona z rodu Janczurów herbu Aksak, Tatarów Litewskich, którzy w XVII wieku przybyli w okolice Lubaczowa i osiedli na terenie Lisich Jam. Tutaj, już jako chrześcijanie obrządku zachodniego wrośli w lokalną społeczność, zachowując przy tym świadomość swego tatarskiego pochodzenia (zob.: H. Janczura h. Aksak, Tatarskie korzenie, „Rocznik Lubaczowski”, t. IX-X, Lubaczów 2000, s. 241-245).
Prezentowana płaskorzeźba, zgodnie z pamiątkowym napisem, powstała w 1997 roku i była wyrazem historycznych i kulturowych więzi, jakie Henryk Janczura odczuwał ze społecznością Tatarów Polskich, zamieszkujących obecnie tereny północno-wschodniej Polski, dawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego. Charakteryzowała ich postawa wierności państwowości polskiej przy zachowaniu przynależności do religii muzułmańskiej. Idea ta znalazła w pełni wyraz w oryginalnym układzie przedstawień heraldycznych w pamiątkowej płaskorzeźbie. Obok herbów Polski Litwy jest tam znak religii muzułmańskiej - jako nie zawsze pamiętany element wielokulturowej symbiozy dawnej Rzeczypospolitej. Autor nawiązał przy tym do polskiej heraldyki państwowej z XIX wieku, gdzie w dolnej części tarczy występował Archanioł Michał – patron Rusi Kijowskiej, trzeciego głównego komponentu Rzeczypospolitej.
Płaskorzeźba reprezentuje dojrzałą fazę twórczości Henryka Janczury, który dzięki wrodzonemu talentowi i wyjątkowej pracowitości zdołał osiągnąć wysoki poziom artystyczny swych prac. W tym czasie obok drewna zaczął również wykorzystywać materiał kamienny, świadomie nawiązując do tradycji lokalnego kamieniarstwa bruśnieńskiego.
 
JM