Sierpień 2020

„Patriotyczna” cegła z Radruża

W 2018 roku, podczas remontu dawnego sklepu, a obecnie budynku muzealnego przy Zespole Cerkiewnym w Radrużu odnaleziony został typowy, a jednocześnie nietypowy zabytek. Jest nim cegła ceramiczna, która wyróżnia się napisem „PATRJA”.

To jedno słowo, które pochodzi z języka łacińskiego („patria”; w starszej formie „patryja”, „patrja”) i oznacza tyle co „ojczyzna” - jednoznacznie wydaje się odwoływać do treści patriotycznych. Czy takie idee przyświecały inicjatorom wypalenia tej cegły, będącej zapewne elementem większej ilości wytworzonych tego typu materiałów budowlanych – tego nie wiemy. Nieznane jest również miejsce pochodzenia, ani cegielnia, w której wykonany był ten ciekawy i oryginalny zabytek. Na podstawie jednak wymiarów możemy się domyślać, że cegła powstała na początku XX wieku a w latach 20. tegoż stulecia – zapewne wtórnie – została użyta do budowy wspomnianego na wstępie sklepu wiejskiego. Budynek ten w swej zasadniczej strukturze wzniesiony został z lokalnego kamienia, a elementy ceglane posłużyły budowniczym tylko częściowo do konstrukcji ścian działowych, czy dekoracyjnego gzymsu w elewacji zewnętrznej. Odwołując się do owego „patriotycznego” napisu na cegle możemy przywołać kontekst ciągle trwającej rocznicy 100. lecia odzyskania Niepodległości, a obecnie 100. lecia zwycięskiej Bitwy Warszawskiej. W tym sensie zabytkowa cegła nabiera symbolicznego, a jednocześnie dosłownego znaczenia, jako element dzieła budowy wolnej Polski - także w lokalnym wymiarze dziejów powiatu lubaczowskiego i samego Radruża.

Cegła ceramiczna, czerwona, z wyciśniętym wklęsłym napisem „PATRJA”, 26,6 x 13 x 6,5 cm, zbiory Muzeum Kresów w Lubaczowie

Fotografie archiwalne (lata 70. XX w.): J. Burek; współczesne (2019-2020):
K. Petrykowska, J. Mazur