Wrzesień 2020

Świadectwo czasu Zagłady

Kataklizm II wojny światowej, rozpoczęty od ataku Niemiec hitlerowskich na Polskę we wrześniu 1939 roku, przyniósł ogromne zniszczenia materialne i doprowadził do śmierci milionów ludzi. Symbolem tego czasu są niemieckie obozy śmierci. Ujawnienie prawdy o ich istnieniu i dokonywanych tam zbrodniach było elementem walki z niemieckim nazizmem. Stąd też już w czasie wojny dokonywane były próby zdobycia i przekazywania opinii publicznej wolnego świata relacji o tych strasznych miejscach.
Do legendy okupacyjnej Polski należała misja rotmistrza Witolda Pileckiego, dobrowolnego więźnia KL Auschwitz, twórcy konspiracji obozowej i autora raportów o panującej w nich tragicznej sytuacji.
Nieco mniej znaną jest niewielka publikacja autorstwa Natalii Zarembiny, polskiej pisarki i dziennikarki, uczestniczki ruchu oporu w okupowanym kraju. Już w 1942 roku w warunkach konspiracyjnych opublikowała ona książkę „Obóz śmierci”, która była pierwszą dokumentalną relacją o niemieckim obozie koncentracyjnym Auschwitz. Zawarte w niej informacje autorka oparła na opowieściach uciekinierów lub osób zwolnionych z obozu. Pozycja została wydana w Londynie w sierpniu 1943 roku.
Egzemplarz londyńskiego wydania „Obozu śmierci” znajduje się w zbiorach Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu. Jego posiadaniem szczyci się również biblioteka Muzeum Kresów w Lubaczowie. Jest to zarówno interesujący zabytek, jak i cenne świadectwo czasu Zagłady. Zwraca uwagę literacka forma przekazu, która do dziś emanuje silnym ładunkiem emocjonalnym i wyrazistością pełnych okrutnej prawdy faktów.
Należy wspomnieć, iż jeszcze w 1943 roku dokonano tłumaczenia publikacji na angielski i wydano ją w Londynie, a rok później w Waszyngtonie. W następnych latach przetłumaczono ją także na siedem innych języków. Jej reprint w języku polskim i angielskim ukazał się w 2005 roku.

Opr. Mateusz Mędroń

Serdecznie dziękujemy Panu Szymonowi Kowalskiemu z Archiwum Miejsca Pamięci i Muzeum Auschwitz-Birkenau za życzliwie udzieloną konsultację przy opracowaniu publikacji.