kw. 24 2026 - kw. 24 2026

Klejnot Kraju Sarmackiego. Wizerunek Matki Bożej Pocieszenia z Sokala w wierze i sztuce

Wystawa „Klejnot Kraju Sarmackiego” przybliża wspaniałe i zarazem dramatyczne dzieje kultu łaskami słynącego obrazu Matki Bożej Pocieszenia w Sokalu nad Bugiem. Znamienity obraz-ikona, w typie bizantyńskiej Hodegetrii, należy do najstarszych naśladownictw wizerunku jasnogórskiego. Wykonał go jako dziękczynne wotum Jakub Wężyk, nadworny malarz króla Władysława Jagiełły. W 1519 r. obraz ocalał bez żadnej szkody z płomieni, które doszczętnie strawiły cerkiew. Dostrzeżono w tym cud. Odbudowana świątynia zyskała sławę sanktuarium. W 1598 r. biskup chełmski Stanisław Gomoliński oddał miejsce w opiekę bernardynom. O jeszcze większej sławie wizerunku zadecydowała wojna z Kozakami. W klasztorze, posiadającym wszelkie cechy budowli obronnej, odbywały się strategiczne narady rycerstwa z udziałem króla Jana Kazimierza. Wizerunek zyskał rangę narodowego palladium, przed którym celebrowano dziękczynne wotywy. Sokalskiej Hodegetrii zawdzięczano cudowne odparcie wojsk Bohdana Chmielnickiego od murów klasztoru jesienią 1655 r., co na stałe związało nasze rycerstwo z sokalską Hodegetrią „w jasnoświetnym ubiorze, która wielkie tłumy wojska zbrojnego przeciw nieprzyjacielowi szykowała”. Pozostawione przez wojsko chorągwie stale zdobiły wnętrza sanktuarium, pośród nich osiem zdobycznych chorągwi moskiewskich, ofiarowanych w 1662 r. przez króla Jana Kazimierza. Nie zabrakło także trofeum zdobytego na Turkach pod Wiedniem, które osobiście ofiarował król Jan III Sobieski.

Istotnym akordem kwitnącego kultu maryjnego był akt koronacji wizerunku w dniu 8 września 1724 r. W wielkiej procesji tryumfalnej, liczącej przeszło sześciuset duchownych polskich i ruskich, w tym ponad trzystu bernardynów, wystąpiła rodzina Potockich z przedstawicielami zamożniejszej szlachty. Rozmach celebracji przewyższył splendor wcześniejszych koronacji w Częstochowie, Trokach i Kodniu. Uroczystości rozciągnięto bowiem na całą oktawę. Każdego dnia odprawiane były msze św. i nabożeństwa według porządku niedzielnego. W samym sokalskim klasztorze, nie licząc innych kościołów i ołtarzy pod namiotami, odprawiono ponad 2860 mszy. Militaryzm sanktuarium-twierdzy podkreśliła obecność oddziałów rycerstwa. Codziennie, rano i wieczorem, orkiestra wygrywała na wieży kościelnej popularne pieśni maryjne. Każdy dzień wieńczyły pokazy fajerwerków, urządzane do późnych godzin nocnych na łące klasztornej. Pielgrzymi podziwiali bogate dekoracje w postaci bram tryumfalnych oraz wspaniałych iluminacji kościoła i otoczenia.

Koronacja przyczyniła się do podniesienia rangi sanktuarium, które odtąd zwano „Ruską Częstochową”. Istotnie, ofiarność szlachty oraz masowo pielgrzymujących tu Polaków, Rusinów i Litwinów uczyniły z Sokala najbogatszy po Jasnej Górze ośrodek zakonny w Rzeczypospolitej.

Kres świetności sanktuarium położyły kasaty mienia i kosztowności, tragiczny w skutkach pożar w 1843 r., który strawił również cudowny wizerunek, a wreszcie utrata Sokalszczyzny przez Polskę na rzecz Związku Sowieckiego w 1951 r.

Ekspozycja prezentuje ocalone zabytki sokalskie, unikalne obrazy, rzeźby, argenteria, a także dzieła późniejsze, będące świadectwem intensywnego promieniowania i żywotności kultu. W realia nieistniejącego już sanktuarium wprowadza bogaty zbiór archiwalnych fotografii i dokumentów.

Kuratorem wystawy jest o. dr Cyprian Moryc OFM, kustosz Sanktuarium Pasyjno-Maryjnego w Kalwarii Zebrzydowskiej, dyrektor Muzeów OO. Bernardynów w Kalwarii Zebrzydowskiej i Leżajsku.

Pierwsza odsłona wystawy odbyła się w 2025 r. w Muzeum im. ks. Stanisława Staszica w Hrubieszowie w ramach uroczystych obchodów 300-lecia koronacji cudownego wizerunku Matki Bożej Sokalskiej.

Partnerami wystawy są Muzea OO. Bernardynów w Leżajsku i Kalwarii Zebrzydowskiej oraz Centrum Kulturalne w Przemyślu. Wystawa została przygotowana w ramach Festiwalu Dziedzictwa Kresów, organizowanego przez Gminę Lubaczów i Województwo Podkarpackie, którego Muzeum Kresów w Lubaczowie jest partnerem strategicznym.

Wernisaż wystawy zaplanowano w sobotę, 30 maja 2026 r. o godz. 17 w Zespole Cerkiewnym w Radrużu, ekspozycja dostępna dla zwiedzających od 31 maja do 6 września 2026 r.

Nazwa wystawy
  • Klejnot Kraju Sarmackiego. Wizerunek Matki Bożej Pocieszenia z Sokala w wierze i sztuce

Miejsce prezentowania
  • Zespół Cerkiewny w Radrużu

Opieka kuratorska
  • o. dr Cyprian Moryc OFM

Partnerzy wystawy
  • Muzeum OO. Bernardynów w Leżajsku, Muzeum OO. Bernardynów w Kalwarii Zebrzydowskiej, Centrum Kulturalne w Przemyślu

 

 

ZAPRASZAMY DO ODWIEDZIN

ul. Jana III Sobieskiego 4
37-600 Lubaczów

ul. Jana III Sobieskiego 4
37-600 Lubaczów

Radruż 13
37-620 Horyniec-Zdrój

Nowe Brusno 103
37-620 Horyniec-Zdrój

Skip to content