lut 11 2026 - lut 11 2026

Polifonia pamięci na granicach karpackich światów

Na karpackim szczycie Krzemieniec (1221 m n.p.m.), na którym dziś stykają się granice Polski, Ukrainy i Słowacji, materializuje się nie tylko podział polityczny, lecz także symboliczny wododział oddzielający zlewnie Bałtyku i Morza Czarnego, a zarazem odmienne pamięci historyczne. Obszary te jeszcze na początku XX w. należały do jednego organizmu państwowego – monarchii austro-węgierskiej. Burzliwy XX w., naznaczony wojnami światowymi, Zagładą, Samudaripenem, masowymi deportacjami i upadkiem bloku wschodniego, przekształcił dawne wielokulturowe peryferia w pogranicza państw narodowych.

W promieniu kilkudziesięciu kilometrów od Krzemieńca krajobraz wypełniają dziś zarówno materialne ślady po nieobecnych mieszkańcach (np. opuszczone cmentarze, zdziczałe sady), jak i pomniki oraz znaki odwołujące się do zmieniających się reżimów władzy i pamięci. Pogranicza wokół karpackiego wododziału są przestrzeniami nachodzących na siebie odmiennych narracji historycznych, w których pamięci oficjalne zderzają się z oddolnymi i lokalnymi formami upamiętnień. Choć granice pozostają ważnym elementem polityk pamięci, to ich zaplanowane w centrach oddziaływanie ma tu charakter fragmentaryczny, a pamięć wybrzmiewa polifonicznym głosem.

Wystawa Polifonia pamięci na granicach karpackich światów prezentuje materiał fotograficzny, wzbogacony o nagrania karpackiego pejzażu dźwiękowego i fragmenty wywiadów, które są owocem projektu Broadcasting from the Forgotten European Borderlands: Carpathian Watershed in the Polyphony of Voices. Dopełnieniem ekspozycji są również mapy obrazujące eksplorowany teren w okresach różnych reżimów państwowych. Prezentowana opowieść o pamięciach wokół karpackiego wododziału to swoisty patchwork, na pierwszy rzut nie pasujących do siebie fragmentów, które jednak tworzą wielowymiarową, wielobarwną i polifoniczną całość.

Pomysłodawcą i autorem wystawy jest dr Tomasz Kosiek – antropolog społeczno-kulturowy, absolwent poznańskiej etnologii (UAM), adiunkt w Instytucie Historii Uniwersytetu Rzeszowskiego. Stypendysta między innymi Funduszu Wyszehradzkiego i Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej. Badawczo interesują go procesy tożsamościowe w społecznościach mniejszościowych, a także zagadnienia pamięci społecznej na pograniczach. Prowadzi badania etnograficzne w Polsce, Ukrainie i Rumunii, głównie w Karpatach. Obecnie prowadzi badania na temat lokalnej ekonomii w Karpatach Wschodnich. W terenie zawsze ma przy sobie aparat fotograficzny, którym dokumentuje życie badanych społeczności. Swoje fotografie z Marmaroszu prezentował na dwóch autorskich wystawach w Krośnie (2021) i Zagórzu (2022).  Jedno z jego karpackich zdjęć zdobyło III miejsce w VIII edycji Konkursu „Portret Prawdziwy” (2020) oraz II miejsce w konkursie „Tradycja w obiektywie” (2019 r.).

Autorem opracowania pierwotnej wersji wystawy jest Michał Sita – fotograf, kurator. Absolwent fotografii na ITF w Opawie i antropologii na UAM w Poznaniu, gdzie obecnie pracuje nad doktoratem dotyczącym społecznych sposobów używania przeszłości we współczesnej Polsce. Współautor interdyscyplinarnej analizy międzywojennych fotografii zoologicznych Wiesława Rakowskiego, oraz książki „Củ Chi Tunnels Restoration Report” (Fotograficzna Publikacja Roku 2020), autor publikacji „Historia Polski zeszyt ćwiczeń vol. 1” – stanowiącej wizualny komentarz do badań etnograficznych w Murowanej Goślinie. Kurator wystaw m.in. Małgorzaty Lebdy i Rafała Siderskiego, Mayumi Suzuki, Jana Kurka, Wiesława Rakowskiego. Odpowiadał za realizację ekspozycji m.in. Martina Parra i Rimaldasa Vikšraitisa czy Sputnik Photos. W latach 2020–2021 jeden z kuratorów programu talentów 6×6 World Press Photo. Autor tekstów o fotografii, stały współpracownik redakcji Kultury u Podstaw.

Projekt aranżacji wystawy przygotowała Anna Pilawska-Sita – architektka, absolwentka Wydziału Architektury i Wzornictwa Uniwersytetu Artystycznego w Poznaniu i Polskiej Szkoły Dendrologii i Arborystyki. Laureatka Konkursu im. Marii Dokowicz, wyróżniona w konkursie Dyplom Roku / nagroda im. Zbyszka Zawistowskiego, finalistka Nagrody Architektonicznej Województwa Wielkopolskiego w kategorii Młody Twórca 2021. Stypendium Ministerstwa Kultury w obszarze opieki nad zabytkami pozwoliło jej zebrać materiały stanowiące podstawę książki „Củ Chi Tunnels Restoration Report”. Pracowała m.in. w Niemczech, w Wietnamie, Republice Południowej Afryki. Obecnie prowadzi autorską pracownię projektową. Członkini Stowarzyszenia Architektów Polskich i Polskiego Towarzystwa Dendrologicznego. Interesuje się tematyką zielonej architektury i wpływu przyrody, istniejącej i introdukowanej, na obszary zurbanizowane. Współpracuje z instytucjami kultury realizując projekty wystaw oscylujących wokół tematyki dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego.

Partnerem wystawy jest Instytut Historii Uniwersytetu Rzeszowskiego i Wododział TV.

Pierwotna wersja wystawy została zrealizowana ze środków Center for Governance and Culture in Europe, University of St. Gallen.

Wernisaż wystawy w Zespole Cerkiewnym w Radrużu zaplanowano na sobotę, 21 lutego 2026 r., o godz. 17. Ekspozycja potrwa od 21 lutego do 17 maja 2026 r.

Nazwa wystawy
  • Polifonia pamięci na granicach karpackich światów

Miejsce prezentowania
  • Zespół Cerkiewny w Radrużu

Czas trwania
  • 21 lutego – 17 maja 2026 r.

Pomysłodawca i autor wystawy
  • Tomasz Kosiek

Opracowanie pierwotnej wersji wystawy
  • Michał Sita

Aranżacja wystawy
  • Anna Pilawska-Sita

Konsultacje kartograficzne i komentarze do map
  • Wojciech Krukar

Opracowanie graficzne wystawy
  • Agata Pietraszko

Opracowanie dźwiękowe nagrań terenowych
  • Wojciech Lubertowicz

Nadzór nad realizacją radruskiej odsłony wystawy
  • Piotr Zubowski

 

 

 

 

ZAPRASZAMY DO ODWIEDZIN

ul. Jana III Sobieskiego 4
37-600 Lubaczów

ul. Jana III Sobieskiego 4
37-600 Lubaczów

Radruż 13
37-620 Horyniec-Zdrój

Nowe Brusno 103
37-620 Horyniec-Zdrój

Skip to content