lip 12 2025 - lip 12 2025

Samarytanie z Markowej. Fotografie z archiwum Józefa Ulmy w interpretacji Arkadiusza Andrejkowa

Fotografia fascynowała Józefa Ulmę nie mniej, niż nowatorskie formy uprawy owoców i warzyw. Do dziś zachowało się około tysiąca zdjęć jego autorstwa, z których część można oglądać w Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej.

Z zachowanych fotografii poznajemy Ulmów jako rodzinę, jakich wiele żyło na terenie ówczesnej Rzeczypospolitej. Fotograf-amator uwieczniał bliskich w trakcie prozaicznych czynności: Wiktorię przygotowującą posiłek czy otoczoną gromadką dzieci podczas rozwieszania prania, Stasię ćwiczącą pisanie, Marysię bawiącą się beztrosko w cebrzyku… Na pewnej części zdjęć Józef uwiecznił także siebie, pozując przeważnie podczas wykonywania prac w gospodarstwie. Postacie dorosłych i dzieci budują obraz życia ubogiego i nielekkiego, ale jednocześnie życia spokojnego i pomimo wielu trosk, szczęśliwego.

Ocalały z pożogi wojennej zbiór fotografii autorstwa Józefa Ulmy stał się inspiracją wspólnego przedsięwzięcia znanego artysty Arkadiusza Andrejkowa oraz Departamentu Promocji, Turystyki i Współpracy Gospodarczej Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podkarpackiego. W wyniku tej współpracy powstało 13 deskali opartych na fotografiach z domowego archiwum Józefa Ulmy. Reprodukcje tych deskali zostały wykorzystane w kalendarzu Województwa Podkarpackiego na 2024 rok – ustanowiony przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej Rokiem Rodziny Ulmów.

RODZINA ULMÓW

Józef i Wiktoria Ulmowie byli mieszkańcami czteroipółtysięcznej wsi Markowa w przedwojennym województwie lwowskim, a dzisiejszym województwie podkarpackim.

Podczas okupacji niemieckiej, zapewne pod koniec 1942 r., mimo biedy i zagrożenia życia Ulmowie dali schronienie ośmiorgu Żydom: Saulowi Goldmanowi i jego czterem synom (w Łańcucie nazywano ich Szallami), a ponadto dwóm córkom oraz wnuczce Chaima Goldmana z Markowej – Lei (Layce) Didner z córką o nieznanym imieniu i Geni (Gołdzie) Grünfeld. O fakcie ukrywania Żydów przez rodzinę Ulmów doniósł Niemcom prawdopodobnie Włodzimierz Leś – granatowy policjant z Łańcuta. Rankiem 24 III 1944 r. przed ich dom przybyło pięciu niemieckich żandarmów oraz kilku granatowych policjantów. Dowodził nimi por. Eilert Dieken. Najpierw zamordowano Żydów, potem Józefa i Wiktorię (będącą w siódmym miesiącu ciąży). Następnie Dieken podjął decyzję o zabiciu dzieci. Około dwudziestu ukrywanych w Markowej Żydów przeżyło.

W 1995 r. Wiktoria i Józef Ulmowie zostali uhonorowani pośmiertnie tytułem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata. W 2010 r. prezydent RP Lech Kaczyński odznaczył ich Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. W 2003 r. w diecezji przemyskiej rozpoczął się proces beatyfikacyjny rodziny Ulmów, który po 20 latach został oficjalnie zakończony. 10 września 2023 roku w Markowej, miejscu życia i męczeńskiej śmierci rodziny Ulmów, odbyła się uroczysta msza święta beatyfikacyjna Józefa i Wiktorii Ulmów oraz ich siedmiorga dzieci. Ich wspomnienie liturgiczne zostało wyznaczone na 7 lipca, dzień zawarcia przez Józefa i Wiktorię sakramentu małżeństwa.

ARKADIUSZ ANDREJKOW

Artysta malarz, streetartowiec, urodzony w 1985 r. w Sanoku. Absolwent Wydziału Sztuki Uniwersytetu Rzeszowskiego, gdzie w 2010 r. uzyskał dyplom w pracowni malarstwa prof. Antoniego Nikla i prof. Marka Pokrywki. Stypendysta Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Najbardziej znany jest z autorskiego projektu „Cichy Memoriał” – deskali i murali tworzonych na stodołach, domach i innych budynkach, w większości drewnianych, inspirowanych fotografiami dawnych mieszkańców.

***

Wystawę „Samarytanie z Markowej. Fotografie z archiwum Józefa Ulmy w interpretacji Arkadiusza Andrejkowa” można zwiedzać w gmachu głównym Muzeum Kresów w Lubaczowie od 6 lipca do 31 sierpnia 2025 r.

Nazwa wystawy
  • Samarytanie z Markowej. Fotografie z archiwum Józefa Ulmy w interpretacji Arkadiusza Andrejkowa

Miejsce prezentowania
  • Gmach główny Muzeum Kresów w Lubaczowie

Czas trwania
  • 6 lipca – 31 sierpnia 2025 r.

Właściciel wystawy
  • Województwo Podkarpackie

Opieka kuratorska
  • Marta Gryszczyk i Anita Kuchta-Kurasińska

 

 

 

ZAPRASZAMY DO ODWIEDZIN

ul. Jana III Sobieskiego 4
37-600 Lubaczów

ul. Jana III Sobieskiego 4
37-600 Lubaczów

Radruż 13
37-620 Horyniec-Zdrój

Nowe Brusno 103
37-620 Horyniec-Zdrój

Przejdź do treści