Ikona Matki Bożej Kazańskiej

Ikona w formie prostokąta stojącego, wykonana w technice olejnej na desce. Przedstawienie Matki Bożej z Dzieciątkiem Jezus, w typie Hodegetrii; w polu po lewej i prawej stronie cztery postacie świętych. Tło neutralne; kowczeg oddzielony od pola czerwoną obwódką; krawędzie zewnętrzne ujęte dwoma pasami: czerwonym i zielonym.

Maryja ukazana w półpostaci, w lekkim skręcie 3/4 w prawo, bez widocznych dłoni. Głowa lekko pochylona w prawo, ujęta w kolisty nimb wychodzący na pole przy górnej krawędzi, wypełnione pączkami czerwonych róż na zielonych listkach. Twarz owalna, czoło osłonięte maforionem, brwi lekko uniesione, oczy otwarte, w kształcie migdałów, nos długi, usta wąskie, przymknięte. Ubrana w ciemnoniebieską suknię ze złotą lamówką dekorowaną ornamentem roślinnym, głowa osłonięta ciemnoniebieską chustą w białe paski i od zewnątrz czerwonym maforionem okrywającym ramiona, ze złotą lamówką. Nad czołem i na prawym ramieniu niewielkie, pojedyncze gwiazdki.

Dzieciątko Jezus ukazane po prawej stronie, w pozycji stojącej, do wysokości kolan. Skierowane na wprost, z prawą ręką odchyloną w lewo; dłoń lekko uniesiona w geście błogosławieństwa; lewa ręka osłonięta płaszczem, opuszczona w dół wzdłuż korpusu. Postać ubrana w ciemnoniebieską, wzorzystą suknię i czerwony płaszcz z szerokim pasem. Wokół głowy nimb krzyżowy wpisany w koło, z napisami cyrylicą.

W pionowych, wąskich polach po lewej i prawej stronie, przedstawione postacie świętych zwrócone ku Matce Bożej z Dzieciątkiem, rozmieszczone po dwie jedna nad drugą, ukazane w całej postaci, w pozycji stojącej. Po lewej nn. święty w stroju mnicha i poniżej św. Irina; po prawej odpowiednio: św. Ihnatij (powyżej) i św. Elizawieta (poniżej). W narożach pól pączki czerwonych róż i podłużne gałązki zielonych liści.

Przy postaciach, po prawej i lewej stronie u góry, rozmieszczone napisy cyrylicą. Przy postaci Matki Bożej: „МР” (po lewej) i „ѲЧ” (po prawej); poniżej po lewej: „КАЗАНСКЇА”. Nad głową Dzieciątka Jezus, po prawej, litery cyrylicą: „ӀИС ХРС”; postacie świętych w polach opisane cyrylicą w nimbach i ponad nimi, częściowo czytelne.

Odwrocie gładkie.

– – –

Ikona Matki Bożej Kazańskiej jest jednym z najbardziej czczonych wizerunków w Kościele prawosławnym. Pierwsza wzmianka o niej pochodzi z XVI stulecia, gdy Matka Boża miała objawić się we śnie dziewczynce, której nakazała poszukiwania swojego wizerunku w zgliszczach spalonego budynku. Miało to miejsce w Kazaniu, który był stolicą państwa tatarsko-mongolskiego. Matka Boża obiecała dziecku zjednoczenie wszystkich Rosjan i pomoc w pokonaniu wrogów. Kult ikony rozwijał się niezwykle szybko, ale miał zasięg jedynie regionalny. W 1579 roku wykonano pierwszą kopię wizerunku, którą wysłano carowi Iwanowi Groźnemu. Do ikony dołączono opis historyczny i świadectwa cudów. Władca nakazał zbudowanie w miejscu jej odkrycia cerkwi-sanktuarium wraz z żeńskim klasztorem. To za przyczyną kopii ikony Matki Bożej Kazańskiej, którą posiadał Dymitr Pożarski, doszło, z pespektywy Rosjan, do cudu wypędzenia Polaków z Kremla jesienią 1612 roku. Współcześnie, na pamiątkę tego wydarzenia (4 listopada) obchodzone jest w Rosji święto państwowe – Dzień Jedności Narodowej.

Książę Pożarski umieścił ikonę w ufundowanym na Placu Czerwonym Soborze Kazańskim. W 1721 roku car Piotr I nakazał przenieść ikonę do nowej stolicy imperium. Znajdowała się ona w cerkwi na Wyspie Św. Bazylego, następnie w soborze Świętej Trójcy i w cerkwi pw. Narodzenia Matki Bożej. W 1811 roku konsekrowano wielki petersburski Sobór Kazański, w którym ostatecznie umieszczono ikonę. Do wizerunku szczególnie żarliwie modlono się w czasie wojny z Napoleonem i w święto Matki Bożej Kazańskiej, 22 października 1812 r., kiedy wojska rosyjskie odniosły pierwsze zwycięstwo nad armią francuską.

Ikonę skradziono w 1904 r. i losy jej  pozostawały nieznane. W 1950 r. wizerunek znaleziono w Ameryce Południowej i od tamtej pory był okazyjnie wystawiany w muzeach oraz cerkwiach w USA. W 1970 r. dyrektor Ośrodka dla katolików obrządku wschodniego pw. Matki Bożej Fatimskiej odkupił i przekazał obraz do Fatimy. Ikona została wprowadzona do kaplicy bizantyńskiej fatimskiego Domu Pokoju. W 1993 r. jezuici obrządku bizantyńskiego w Fatimie podarowali wizerunek Janowi Pawłowi II. W 2004 r. papież przekazał wizerunek do Rosji. Został on na nowo umieszczony w Soborze Kazańskim w Petersburgu.

Kazańska Ikona Matki Bożej posiada najwięcej kopii spośród wszystkich ikon przedstawiających Matkę Bożą. Wizerunek z Muzeum pochodzi z połowy XX wieku i jest najprawdopodobniej proweniencji ukraińskiej. Przedstawia Matkę Bożą w typie Hodegetrii, z Dzieciątkiem, w towarzystwie czwórki świętych. Od lewej strony: św. Dymitr (?) i św. Irena oraz z prawej: św. Ignacy i św. Elżbieta. Nad głowa Matki Bożej i Chrystusa czytamy: „МР” (po lewej) i „ѲС”, co oznacza z języka greckiego ΜΗΤΗΡ ΘΕΟΥ – Matka Boga. Nad głową Dzieciątka Jezus, po prawej, litery cyrylicą: „ӀИС ХРС”, który jest skrótem od greckich słów ΙΗΣΟΥΣ ΧΡΙΣΤΟΣ (IHCOYC XPICTOC) – Jezus Chrystus. W nimbie krzyżowym wpisane są inskrypcje: ὁ ὤν – tłumaczone jako: „Ten, który jest”. Poniżej po lewej napis: „КАЗАНСКЇА”, co jest nazwą przedstawienia („Kazańska”). Ikona dekorowana jest także kwiatami róż (m.in. nimb Maryi, czy rogi wizerunku), które są symbolem Matki Bożej.

 

Nazwa

Ikona Matki Bożej Kazańskiej

Twórca

Nieznany

Datowanie

Poł. XX w. (?)

Materiał

Drewno

Technika

Olej

Wymiary

Wysokość: 44 cm, szerokość: 37 cm; głębokość: 2,5 cm

Pochodzenie

Ikona została przekazana do Muzeum Kresów w Lubaczowie przez Urząd Celny w Przemyślu. Pochodzi najprawdopodobniej z terenu Ukrainy lub Rosji.

Numer inwentarzowy

ML/A/1983

Autor notki

Paulina Korneluk

ZAPRASZAMY DO ODWIEDZIN

ul. Jana III Sobieskiego 4
37-600 Lubaczów

ul. Jana III Sobieskiego 4
37-600 Lubaczów

Radruż 13
37-620 Horyniec-Zdrój

Nowe Brusno 103
37-620 Horyniec-Zdrój

Skip to content