Muzeum Kresów w Lubaczowie

Pamięci mieszkańców Radruża zamrodowanych przez ukraińskich nacjonalistów

W niedzielę, 6 kwietnia 2025 r., w zimowej aurze, w Radrużu odbyła się uroczystość upamiętniająca mieszkańców wsi, którzy w latach 1944–1946 padli ofiarą zbrodni ukraińskich nacjonalistów z OUN-UPA. Wydarzenie zostało zorganizowane wspólnie przez Muzeum Kresów w Lubaczowie, Gminę Horyniec-Zdrój, Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie oraz Sołtysa wsi Radruża, pod honorowym patronatem starosty lubaczowskiego Barbary Broź.

Uroczystość rozpoczęła się od mszy św. w kaplicy pw. Matki Bożej Śnieżnej w Radrużu. Następnie uczestnicy przeszli na dawny cmentarz parafialny w Zespole Cerkiewnym w Radrużu, na którym został poświęcony nowy nagrobek rodziny Romaników: Zofii i Stefana oraz ich córek Marii i Jadwigi, a także Stefana Gołębia – zamordowanych przez ukraińskich nacjonalistów 30 czerwca 1944 r.

Nagrobek został ufundowany przez Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie i wykonany we współpracy z Muzeum Kresów w Lubaczowie, którego integralną częścią jest Zespół Cerkiewny w Radrużu.

Po złożeniu kwiatów i zniczy pod pomnikiem, uczczono także pamięć Józefa i Kazimierza Rybów, Katarzyny Zelik oraz Wojciecha i Franciszka Jacków zamordowanych w przysiółku Radruża Jamnice 23 kwietnia 1944 r.

Następnie, po odśpiewaniu hymnu państwowego, odbyły się przemówienia organizatorów i zaproszonych gości: wójta Gminy Horyniec-Zdrój Robert Serkisa, poseł na Sejm RP Teresy Pamuły, wicewojewody podkarpackiego Tomasza Lorenca, starosty lubaczowskiego Barbary Broź, dyrektor Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie dr. hab. Dariusza Iwaneczki, pani Jadwigi Zaremby oraz dyrektora Muzeum Kresów w Lubaczowie Piotra Zubowskiego.

Odbyła się także krótka prelekcja dr. Tomasza Berezy z rzeszowskiego IPN pt. „Zbrodnie bojówek OUN i UPA na mieszkańcach Radruża w latach 1944–1947”. Tomasz Bereza mówił m.in.:

27 marca zaczął się na tej ziemi „krwawy kwiecień”, według jego realizatorów należało oczyścić te obszary z Polaków. To co się działo na terenie starostwa Rawa Ruska, w Horyńcu, Lubaczowie, Radrużu, Rudce, Jamnicach to właśnie faza masowych mordów Polaków. Romanikowie zginęli, ponieważ od 29 kwietnia 1944 r. tereny po San były terenami państwa ukraińskiego i żadni obcoplemieńcy nie mieli prawa na nich przebywać. Wszystkie ziemie zostały znacjonalizowane. Zapisano to także w kronice ks. Mroczkowskiego z Oleszyc, który zaświadczył, że jeszcze gdy trwała tzw. uciekinierka zaczęto dzielić ziemię po Polakach, to już była ziemia ukraińska, a Romanikowie odważyli się wrócić do swoich gospodarstw, które w świetle OUN były już ziemią ukraińską.

Na zakończenie uczniowie z Zespołu Szkół i Placówek Oświatowych w Horyńcu-Zdroju przedstawili program artystyczny. Ostatnim punktem programu było złożenie kwiatów pod mogiłą upamiętniającą mieszkańców Radruża i okolic zamordowanych w latach 1944–1946 przez ukraińskich nacjonalistów.

Serdeczne podziękowania kierujemy do wszystkich organizatorów, pocztów sztandarowych, delegacji, młodzieży, duchowieństwa oraz licznie przybyłych mieszkańców i gości za obecność, pamięć i wspólne świadectwo szacunku dla historii naszego regionu.


Do pierwszego masowego mordu w Radrużu doszło 23 kwietnia 1944 r., kiedy to w wyniku napadu bojówki OUN zamordowanych zostało 9 osób. Po tym napadzie Polacy opuścili ten region uciekając do miejscowości chronionych przez garnizony niemieckie, względnie kontrolowane przez oddziały Armii Krajowej. W wyniku działań oddziałów OUN-UPA w Radrużu i jego okolicach w latach 1944–1946 zginęło ponad 20 osób.

Rodzina Romaników powróciła do Radruża po tzw. uciekinierce, w celu zrobienia sianokosów we własnym gospodarstwie i została zamordowana przez bojówkarzy z OUN 30 czerwca 1944 r. (Zofia, lat 41, Stefan, la 37, Maria Zofia, lat 20, Jadwiga Teresa, lat 14), wraz z nimi został zamordowany także Stefan Gołąb, który miał 36 lat.

Fot. Gmina Horyniec-Zdrój

ZAPRASZAMY DO ODWIEDZIN

ul. Jana III Sobieskiego 4
37-600 Lubaczów

ul. Jana III Sobieskiego 4
37-600 Lubaczów

Radruż 13
37-620 Horyniec-Zdrój

Nowe Brusno 103
37-620 Horyniec-Zdrój

Przejdź do treści