Image Alt

Muzeum Kresów w Lubaczowie

„PAMIĘTAJ. 23 sierpnia” – Europejski Dzień Pamięci Ofiar Reżimów Totalitarnych

23 sierpnia obchodzimy Europejski Dzień Pamięci Ofiar Reżimów Totalitarnych, ustanowiony przez Parlament Europejski w 2008 roku. Tego dnia, 87 lat temu, podpisano pakt Ribbentrop-Mołotow – porozumienie między nazistowskimi Niemcami i Związkiem Sowieckim, które utorowało drogę do wybuchu II wojny światowej, a w jej następstwie: obozów koncentracyjnych, gułagów, Holokaustu, długich lat zimnej wojny i dla wielu dalszego zniewolenia.

Abu upamiętnić ten dzień Europejska Platforma Pamięci i Solidarności organizuje akcję #RememberAugust23 , do której jako Muzeum Kresów w Lubaczowie się włączamy i do której serdecznie zapraszamy wszystkich zainteresowanych.

Co roku kampania przedstawia jedną postać, która wbrew logice przetrwania miała odwagę stawić czoła totalitarnemu złu. Wcześniej byli to m.in. Władysław Bartoszewski, Kazimierz Moczarski, Borys Romanczenko, Milada Horáková, Jaan Kross czy Doina Cornea.

Bohaterką tegorocznej edycji jest dr Stefania Perzanowska – lekarka, która w styczniu 1943 roku zorganizowała szpital w niemieckim obozie koncentracyjnym na Majdanku, ratując więźniarki niemal bez sprzętu i lekarstw. Nie wiedziała wtedy, że jej mąż, również lekarz, dr Zygmunt Perzanowski, nie żyje już od blisko trzech lat – zginął w sowieckiej niewoli jako jedna z ofiar zbrodni katyńskiej.

Historia Stefanii i Zygmunta Perzanowskich pokazuje coś, co często umyka w dyskusji o II wojnie światowej: że oba totalitaryzmy, mimo różnej logiki zbrodni, uderzały w te same rodziny, czasem jednocześnie, tylko z dwóch różnych stron. Bez wiedzy o tym, co wydarzyło się 23 sierpnia 1939 roku i jakie miało to konsekwencje, trudno zrozumieć nie tylko historię XX wieku, ale i to, dlaczego takie historie wciąż milczały przez dziesięciolecia. W dobie dezinformacji i prób relatywizowania odpowiedzialności za tamte zbrodnie, przypominanie takich losów nie jest już tylko obowiązkiem wobec przeszłości – to narzędzie odporności na fałszowanie historii, które dziś, w cieniu wojny w Ukrainie, ma bardzo aktualny wymiar.

– mówi Rafał Rogulski, dyrektor ESPS.

Kampanię otworzy spot poświęcony dr Perzanowskiej, któremu towarzyszy seria materiałów: tekst o życiu Perzanowskiej i losie jej męża, grafiki z fragmentami jej listów, rozmowa z jej wnukami – uwzględniająca pytania zebrane wcześniej od odbiorców kampanii. Osobno przyjrzymy się przedmiotom, które w rękach Perzanowskiej stawały się narzędziami ocalenia, oraz szerszemu obrazowi medycyny funkcjonującej w cieniu totalitaryzmów.

Historia Perzanowskich stawia pytania, na które nie mamy gotowych odpowiedzi. Czy w systemie zaprojektowanym do zagłady dało się ratować życie, nie mierząc się przy tym z ciężarem wyboru, kogo ocalić? Czy wiedząc, że mąż nie żyje, Perzanowska ratowałaby innych z tym samym uporem? Kiedy nadzieja staje się warunkiem przetrwania? I ile jeszcze takich cichych, rodzinnych historii, w których abstrakcyjna data z podręcznika miała konkretne konsekwencje, czeka na odkrycie?

Jak co roku, kampanii towarzyszy okolicznościowa przypinka z napisem „Remember. August 23”. Jej przypięcie to niewielki, ale wyraźny gest pamięci o ofiarach reżimów totalitarnych.

W piątek, 21 sierpnia 2026 r., zapraszamy na lubaczowski Rynek. Będziemy rozdawać przypinki. Przypinki będą także dostępne dla gości Zespołu Cerkiewnego w Radrużu.

W niedzielę, 23 sierpnia, zapraszamy z kolei do siedziby głównej Muzeum Kresów w Lubaczowie na godzinę 16.00. W ramach obchodów Europejskiego Dnia Pamięci Ofiar Reżimów Totalitarnych wyświetlimy cykl spotów filmowych kampanii „Pamiętaj. 23 sierpnia”. W tym roku krótki film opowiada o dr Stefanii Perzanowskiej (1896-1974), która była lekarką i trafiła do obozu na Majdanku, gdzie stworzyła pierwszy szpital. Opowiemy też pokrótce o pakcie Ribbentrop-Mołotow i o skutkach tego paktu dla naszego regionu. Wspomnimy o konsekwencjach, jakie ponoszą ofiary reżimów totalitarnych w tym głównie o traumie międzypokoleniowej, która jest długotrwałym skutkiem dramatycznych przeżyć.

Włączmy się do akcji. Pamiętajmy!

ZAPRASZAMY DO ODWIEDZIN

ul. Jana III Sobieskiego 4
37-600 Lubaczów

ul. Jana III Sobieskiego 4
37-600 Lubaczów

Radruż 13
37-620 Horyniec-Zdrój

Nowe Brusno 103
37-620 Horyniec-Zdrój

Przejdź do treści