Granice i pogranicza w powieściach Sergiusza Piaseckiego. Zapraszamy na spotkanie z prof. Agatą Paliwodą

W piątek, 18 września 2026 r., o godz. 17:00, w głównym gmachu Muzeum Kresów w Lubaczowie odbędzie się kolejne spotkanie poświęcone Sergiuszowi Piaseckiemu i jego twórczości. Rozmowę poprowadzi Adam Bienias z TVP3 Rzeszów, współtwórca programu „Moda na język polski”, a jego gościem będzie prof. Agata Paliwoda z Uniwersytetu Rzeszowskiego, literaturoznawczyni i badaczka twórczości rzeczonego pisarza.

Po pierwszym spotkaniu, podczas którego przybliżona została niezwykła i pełna zwrotów biografia Sergiusza Piaseckiego, tym razem uwaga zostanie skupiona przede wszystkim na jego dorobku literackim. Będzie to kolejne wydarzenie związane z patronem roku 2026 i zarazem okazja, aby przyjrzeć się bliżej pisarstwu autora, którego twórczość w znacznym stopniu wyrastała z osobistych doświadczeń, obserwacji ludzi oraz życia w przestrzeni, gdzie stykały się ze sobą różne kultury, języki i światy.

Piasecki był żołnierzem, agentem polskiego wywiadu, przemytnikiem i więźniem, a po zakończeniu II wojny światowej znalazł się również na emigracji. Tak bogate i niejednoznaczne doświadczenia życiowe znalazły wyraźne odbicie w jego późniejszej twórczości. Pisarz potrafił wykorzystać własne przeżycia i obserwacje, przekształcając je w literaturę, w której autentyczne doświadczenie przeplata się z fikcją. Szczególne miejsce zajmowali w niej ludzie i środowiska, które znał z własnego życia – przemytnicy, mieszkańcy pogranicza polsko-sowieckiego, żołnierze, więźniowie, a także osoby funkcjonujące na marginesie ówczesnego życia społecznego.

Jednym z najbardziej charakterystycznych motywów jego pisarstwa pozostaje pogranicze. Nie jest ono jednak jedynie określonym punktem na mapie czy miejscem, w którym rozgrywa się akcja poszczególnych utworów. W twórczości Piaseckiego pogranicze nabiera znacznie szerszego znaczenia. Staje się przestrzenią, w której człowiek znajduje się pomiędzy różnymi kulturami, językami, społecznościami i systemami wartości. W świecie przedstawionym przez pisarza spotykają się przedstawiciele różnych narodowości i środowisk. Polacy, Białorusini, Rosjanie i Żydzi tworzą skomplikowaną mozaikę społeczną, w której ścierają się odmienne obyczaje, interesy i sposoby postrzegania rzeczywistości

Podczas wrześniowego wydarzenia poruszone zostaną najważniejsze motywy i problemy związane z przedstawianiem pogranicza w twórczości Sergiusza Piaseckiego. O literackich sposobach ukazywania tej przestrzeni opowie prof. Agata Paliwoda, literaturoznawczyni związana z Zakładem Literatury Polskiej XX i XXI Wieku Instytutu Polonistyki i Dziennikarstwa Uniwersytetu Rzeszowskiego oraz członkini Pracowni Badań i Dokumentacji Kultury Literackiej. Jej zainteresowania naukowe obejmują m.in. polską literaturę emigracyjną, pisarstwo kobiet, literaturę pogranicza kultur oraz literaturę faktu. Jest również autorką monografii Granice i pogranicza w powieściach Sergiusza Piaseckiego (Biblioteka Frazy, Rzeszów 2009), a także książki „Swoja i obca”. Twórczość literacka Danuty Ireny Bieńkowskiej (Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów 2015). Opublikowała również kilkadziesiąt artykułów i szkiców naukowych.

Spotkanie będzie zatem nie tylko sposobnością do przypomnienia najważniejszych utworów Sergiusza Piaseckiego. Pozwoli również spojrzeć na jego pisarstwo z punktu widzenia współczesnych badań literaturoznawczych. Jednym z ciekawszych zagadnień będzie próba odpowiedzi na pytanie, czym właściwie jest pogranicze obecne w jego powieściach. Czy należy postrzegać je przede wszystkim jako konkretną przestrzeń geograficzną, miejsce spotkania różnych kultur, obszar konfliktu, czy może jako szczególny stan, w którym człowiek nieustannie musi dokonywać wyborów?

Zapraszamy wszystkich zainteresowanych twórczością autora „Kochanka Wielkiej Niedźwiedzicy” oraz tych, którzy chcieliby spojrzeć na jego książki z nieco innej perspektywy. Podczas spotkania będziemy zastanawiać się, w jaki sposób Piasecki opowiada o granicach – zarówno tych wyznaczonych na mapach, jak i tych, które pojawiają się w relacjach między ludźmi, w zetknięciu z historią oraz w obliczu własnych wyborów.

Spotkanie odbywa się w ramach projektu „Fascynujące PoGRAnicze – gry fabularne na motywach powieści Sergiusza Piaseckiego”, dofinansowanego ze środków Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu dotacyjnego „Polszczyzna. Bogactwo różnorodności” Instytut Różnorodności Językowej Rzeczypospolitej. Zadanie dofinansowano także ze środków Województwa Podkarpackiego i Powiatu Lubaczowskiego.