Image Alt

Muzeum Kresów w Lubaczowie

Konkurs w stolicy drzeworytu

Wśród jesiennych wydarzeń kulturalnych w powiecie lubaczowskim zagościł już na stałe Ogólnopolski Konkurs „Drzeworyt – źródło natchnienia”. Rozstrzygnięcie jego drugiej edycji odbyło się 20 września 2026 r. w Płazowie. To dawne, królewskie miasteczko stało się tego wyjątkowego dnia stolicą polskiej sztuki drzeworytniczej.

Wszystko to za sprawą dziewiętnastowiecznej tradycji związanej z działalnością w Płazowie warsztatu drzeworytniczego rodziny Kostrzyckich. Na zachowanych do dziś 13 zabytkowych klockach – matrycach, które obecnie przechowywane są w Muzeum Etnograficznym im. Seweryna Udzieli w Krakowie, zostały utrwalone 22 przedstawienia, głównie sakralne. W zgodnej opinii badaczy należą one do kanonu sztuki ludowej na pograniczu polsko-ukraińskim, a szerzej na Kresach dawnej Rzeczypospolitej.

Organizatorami konkursu są od jego początku: Centrum Kulturalne w Przemyślu i Gminny Ośrodek Kultury w Narolu. Od tegorocznej edycji, obok Muzeum Etnograficznego w Krakowie, partnerem tego wydarzenia jest także Muzeum Kresów w Lubaczowie oraz Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie.

O randze tegorocznego konkursu świadczyła obecność w składzie komisji jurorskiej, jako przewodniczącego prof. dr. hab. Błażeja Ostoja Lniskiego, rektora Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, znanego polskiego malarza i grafika. Towarzyszyli mu muzealnicy z zaprzyjaźnionych muzeów: Beata Skoczeń-Marchewka, etnolog z Muzeum Etnograficznego im. Seweryna Udzieli w Krakowie i Janusz Mazur, historyk sztuki z Muzeum Kresów w Lubaczowie. W ten sposób w jednym zespole połączone zostały: praktyka artystyczna ze spojrzeniem etnograficznym i historycznosztucznym.

Dokonanie wyboru najlepszych z kilkudziesięciu nadesłanych na konkurs prac nie było zadaniem łatwym. Zgodnie z zasadami płazowskich zmagań konkursowych drzeworyty, zarówno odbitki, jak i towarzyszące im drewniane matryce uszeregowane zostały wedle dwóch kategorii: twórców nieprofesjonalnych i profesjonalnych.

W grupie twórców nieprofesjonalnych pierwsze miejsce przyznano Monice Belce z Chlewisk k. Narola za pracę „Mistrz Józef”, druga lokata przypadła Markowi Prus Głowackiemu z Latowicz k. Mińska Mazowieckiego za drzeworyt „Święta Anna Samotrzeć”, trzecia nagroda trafiła do Kamila Polczaka z Horyńca-Zdroju za przedstawienie „Św. Józef z Dzieciątkiem Jezus”. Komisja przyznała także dwa wyróżnienia honorowe, które otrzymali Mateusz Kukiełka z Lublina z pracę „Pieta Jarosławska” i Józef Lewkowicz z Nowego Sioła k. Cieszanowa za drzeworyt „Św. Onufry”.

Odpowiednio nagrodzono artystów profesjonalnych, czyli tych posiadających akademickie wykształcenie artystyczne – pierwsze miejsce otrzymał Jakub Sobczak z Torunia za pracę „Chrystus w Grobie”, drugie Tamara Szwedo z Warszawy za pracę „Św. Apolonia”, trzecie Elżbieta Lenik ze Stalowej Woli za pracę „Św. Archanioł Michał”. Wyróżnienia otrzymali: Dawid Andrzej Ławicki z Chodkowa k. Płocka za pracę „Współczesność” i Marek Lebdowicz z Nowego Sącza za pracę „Dzika muzyka – rekonstrukcja XVII wiecznej kołtryny”.

Wszyscy artyści, zgodnie z główną ideą konkursu, inspirując się dawnym drzeworytem ludowym, wykonali prace, które były wierne tradycyjnej technologii. Wykonując odbitki z drewnianych matryc starali się nawiązywać do dawnych przedstawień, albo też opierając się na nich poszukiwali indywidualnych rozwiązań w zakresie formy i treści.

Wśród nagrodzonych i wyróżnionych artystów, szczególnie w kategorii nieprofesjonalnej, znalazło się aż troje pochodzących z terenu powiatu lubaczowskiego. Są to zarówno twórcy dopiero rozpoczynający swą drogę w dziedzinie drzeworytu, jak Monika Belka, czy już utytułowani jak Kamil Polczak, który jako zwycięzca ubiegłorocznego konkursu powtórzył swój sukces zdobywając trzecie miejsce i ugruntowując swą pozycję, jako jeden z najzdolniejszych drzeworytników w okolicach Lubaczowa, a teraz już w kraju.

Wśród laureatów znalazł się również Józef Lewkowicz, którego twórczość leży u podstaw odtworzenia tradycji drzeworytniczych bazujących na tradycji płazowskiej. Od kilku lat we współpracy z Muzeum Etnograficznym w Krakowie wykonuje doskonałe pod względem technicznym i artystycznym autorskie kopie drzeworytów z Płazowa. Cieszą się one dużym uznaniem i przyczyniają się do popularyzacji sztuki ludowej powiatu lubaczowskiego na Podkarpaciu i w całej Polsce.

Wystawa pokonkursowa wszystkich nagrodzonych i zgłoszonych prac eksponowana jest w salach dawnej szkoły podstawowej w Płazowie, adaptowanej na Centrum Drzeworytu Płazowskiego. W dalszych planach jest również pokazanie jej w Muzeum Etnograficznym w Krakowie, które wiedzie prym w zakresie badań nad dawnym drzeworytem ludowym i jego współczesną recepcją. Tegorocznej wystawie towarzyszy ekspozycja planszowa prezentująca wszystkie drzeworyty, które zostały zgłoszone do pierwszej edycji konkursu w 2025 r.

Docelowo prace po konkursie płazowskim mają trafić do zbiorów naszego muzeum. Nie mała już lubaczowska kolekcja drzeworytów wzbogaciła się przy okazji konkursu o kilkanaście odbitek ofiarowanych przez prof. Błażeja Ostoję Lniskiego. Prace te są dziełem jego ojca Włodzimierza Ostoję Lniskiego (1949–2024), jednego z najbardziej cenionych artystów ludowych na Kaszubach, odnowiciela miejscowego drzeworytu ludowego. Bardzo dziękujemy za ten cenny dar!

Janusz Mazur

Fot. Muzeum Kresów w Lubaczowie, Centrum Kulturalne w Przemyślu, Stowarzyszenie Tegit et Protegit

ZAPRASZAMY DO ODWIEDZIN
Przejdź do treści