Muzeum Kresów w Lubaczowie

Grób Pański z Radruża – sacrum i sztuka w obiektywie Tomasza Michalskiego

Obiektyw Tomasza Michalskiego coraz częściej zwraca się na niezwykły zabytek, który raz do roku ustawiany jest przed ikonostasem, wewnątrz cerkwi pw. św. Paraskewy w Radrużu. Jest nim Grób Pański, związany z uroczystościami Wielkiego Piątku, czy ogólnie Świętami Wielkanocnymi. Ta jego „okresowość” i „przemijalność” w czasie jest, jak się wydaje, dodatkowym atutem w artystycznym spojrzeniu na formę i sacrum tego zabytku. Tomasz Michalski szuka takich niezwykłych, a przez to tajemniczych elementów zakorzenionych w dziedzictwie kulturowym pogranicza polsko-ukraińskiego, szczególnie na terenie Roztocza Wschodniego i ziemi lubaczowskiej.

Cerkiewne Groby Pańskie posiadają jasno określoną formę. Składają się ze skrzyni w formie katafalku, na którym układa się płaszczanicę, czyli prostokątną tkaninę z namalowaną postacią zmarłego Jezusa lub sceną Jego opłakiwania i adoracji. Niekiedy taką mensę wieńczy dodatkowo baldachim. Jak zwykle, tak ja nie ma jednakowych ołtarzy, czy ikonostasów, tak też nie ma jednakowych form Grobu Pańskiego. Kształtuje je styl epoki, w której powstały i ręka artysty.

Radruski Grób Pański też posiada swą specyfikę. Prosty stół, finezyjnie wycinane kolumienki, na których za pośrednictwem belkowania wspiera się przysadzisty baldachim – wszystko to razem tworzy zasadniczy obraz dzieła prostego i monumentalnego zarazem.

Dodatkowo Grób Pański pochodzi z czasów bliskiej korelacji sztuki cerkiewnej i kościelnej na początku XIX w. Rok 1839, w którym powstał, był jak się wydaje szczytowym okresem w życiu i posłudze duszpasterskiej głównego inicjatora powstania tego elementu wystroju cerkwi, czyli ówczesnego proboszcza miejscowej parafii greckokatolickiej, ks. Bazylego Sierocińskiego. Dziesięć lat później ks. Bazyli już znajdzie się po drugiej stronie życia. Czy miał świadomość, że jego i współpracujących z nim parafian fundacja będzie przez następne stulecia trwać, zadziwiać i inspirować wszystkich, którzy w czas świąteczny i nie tylko odwiedzą cerkiew. Zapewne tak, bo i napis fundacyjny na to wskazuje, a także wysokie aspiracje twórcy polichromii, tej ornamentalnej i tej przedstawiającej. „Andreas de Berezicki”, tak się podpisał malarz, zaznaczył na trwale swą obecność w sztuce regionu lubaczowskiego.

Dzieło niewątpliwie ciekawe, wielowymiarowe, a przede wszystkim doskonale wpisujące się we wnętrze świątyni. Wszystkie te niuanse formy, gry światła i cienia, różnych tonacji kolorystycznych, ciszy i kontemplacji sacrum są doskonale wydobyte przez fotograficzne oko Tomasza Michalskiego. Dzięki temu artyście zabytkowy obiekt nabiera nowego życia i zachęca do odwiedzenia cerkwi i całego radruskiego kompleksu sakralnego.

Janusz Mazur


W tym roku na Bożym Grobie w cerkwi św. Paraskewy została wyłożona płaszczanica z poł. XIX w. z dawnej cerkwi w Michniowcu, z kolekcji Działu Sztuki Cerkiewnej Muzeum-Zamku w Łańcucie.

Choć Boże Groby tradycyjnie wiążą się z liturgią Wielkiego Piątku i rozważaniem męki i śmierci Chrystusa, w Zespole Cerkiewnym w Radrużu „adoracja” Bożego Grobu i płaszczanicy potrwa dłużej, tj. od 19 lutego, przez cały okres Wielkiego Postu aż do najpewniej zakończenia okresu wielkanocnego, czyli Niedzieli Zesłania Ducha Świętego, która przypada 24 maja 2026 r. Dzięki temu więcej osób będzie miało okazję zobaczyć ten unikatowy zabytek.

Fot. Tomasz Michalski

ZAPRASZAMY DO ODWIEDZIN

ul. Jana III Sobieskiego 4
37-600 Lubaczów

ul. Jana III Sobieskiego 4
37-600 Lubaczów

Radruż 13
37-620 Horyniec-Zdrój

Nowe Brusno 103
37-620 Horyniec-Zdrój

Przejdź do treści