Muzeum Kresów w Lubaczowie

Correspondenz-Karte aus Lubaczów. Nowa pocztówka w muzealnej kolekcji

Do naszej muzealnej kolekcji pocztówek związanych z ziemią lubaczowską trafiła w ostatnim czasie, dzięki Markowi Skulimowskiemu, przewodniczącemu Rady Muzeum przy Muzeum Kresów w Lubaczowie, karta korespondencyjna przedstawiająca budynki koszarowe w Lubaczowie. Dziś, w miejscu dawnych koszar, znajduje się Zespół Placówek im. św. Jana Pawła II.

Pomysł wprowadzenia kart pocztowych, jako nowej formy korespondencji niewymagającej użycia kopert pochodzi z 1865 r. i należy do niemieckiego urzędnika Wilhelma Henricha Stephana. Idea ta została jednak odrzucona, przez co za wynalazcę pocztówek uważa się dzisiaj prof. Emmanuela Herrmanna, autora artykułu pt. „O nowym sposobie korespondencji pocztowej”, ogłoszonego cztery lata później w monarchii austro-węgierskiej. W niedługim czasie, zwłaszcza po umieszczeniu na kartach ilustracji widokowej czy artystycznej, stały się one niezwykle popularne.

W kolekcji Muzeum Kresów w Lubaczowie znajduje się ponad 60 pocztówek datowanych od końca XIX wieku po dzień dzisiejszy. Większość z nich nie różni się zasadniczo od tych, które znamy obecnie. Najczęściej przedstawiają one widok miasta – jego najważniejszych obiektów architektonicznych i ulic. Są one doskonałym źródłem ikonograficznym, dzięki któremu możemy zaobserwować zmiany, jakie zachodziły w przestrzeni urbanistycznej. Przykładem może być chociażby pocztówka, na której dostrzeżemy budynek nieistniejącej już dziś synagogi. W zbiorach można również natrafić na ciekawe widokówki przedstawiające zniszczone zabudowania miejskie, które spłonęły w wyniku pożaru miasta w 1899 r. Dochód ze sprzedaży takich kart pocztowych przeznaczany był na odbudowę budynków.

Do tej grupy eksponatów dołączył ostatnio nowy obiekt – karta korespondencyjna z 1907 r., wydana nakładem jednego ze znanych wydawców pocztówek lubaczowskich M.D. Wołoskiego, na której umieszczono widok koszar lubaczowskich im. Franciszka Józefa I, wybudowanych w latach 1885–1887 dla 89. i 90. pułku piechoty armii austro-węgierskiej. W czasie I wojny światowej kompleks koszar stanowił ważny punkt mobilizacyjny; znajdował się tam również wojskowy lazaret. W 1918 r. kompleks koszarowy odegrał ważną rolę podczas walk polsko-ukraińskich o Lubaczów, toczonych równolegle ze zmaganiami o Lwów i Przemyśl. Tu formowała się tzw. kompania lubaczowska pod dowództwem por. Stanisława Dąbka, która w oparciu o umocnienia koszarowe odparła atak wojsk ukraińskich. W okresie międzywojennym koszary nosiły imię gen. Józefa Zajączka. Stacjonował tu batalion 39. pp Strzelców Lwowskich. Obecnie większość budynków po dawnej zabudowie koszarowej zajmuje Zespół Placówek im. Jana Pawła II.

Nadawcą pocztówki jest żołnierz 89. pp – niejaki Ignatz Rosenbaum (lub Rosenbeim), najpewniej świeżo upieczony rekrut armii austro-węgierskiej. Na awersie, oprócz drukowanego widoku koszar, znajduje się odręczne pismo w języku niemieckim Ignatza. Zaznaczone są dwa okna budynku i podpisane „Mój pokój”, podobnie oznaczono wejście do kompleksu. Pod ilustracją widnieje data „10. / IV. 1907.” i krótka wiadomość: „Dzisiaj był całkiem wyczerpujący marszobieg i ćwiczenia wojskowe”. Poniżej podpis nadawcy.

Na rewersie, w miejscu na wpisanie adresata, widnieją dane Aleksandra Stipka oraz jego adres zamieszkania we Wiedniu. Warto odnotować, że w koszarach lubaczowskich tego okresu stacjonowali żołnierze różnych narodowości, co wynikało z rozległości terytorium, jakie obejmowała swą jurysdykcją monarchia austro-węgierska. Z tego względu na pocztówki z przełomu XIX i XX w. z Lubaczowa można dzisiaj natrafić między innymi w antykwariatach w Pradze czy, jak w tym przypadku, we Wiedniu.

Na tej samej stronie znajduje się znaczek ze stemplem pocztowym, który niestety jest całkowicie nieczytelny. Znaczek natomiast C.K. Austriackiej Poczty w kolorze zielonym, o wartości 5 halerzy (5/100 austriackiej korony po reformie walutowej z 1892 r.), przedstawia wizerunek Franciszka Józefa I obróconego lewym profilem, z wieńcem laurowym na głowie.

Treść korespondencji jest dość lakoniczna, z racji na niewielką ilość miejsca, którą miał do dyspozycji autor listu:

„Kochani rodzice !

Tutaj widzicie zdjęcie koszar, w których odbyłem moje pierwsze szkolenie wojskowe. Pokój, w którym mieszkam z moim współlokatorem, jest oznaczony. Jutro napiszę więcej”.

Każda z tego typu pocztówek jest swego rodzaju przyczynkiem do poznania historii miasta i życia jego dawnych mieszkańców.

Składamy serdeczne podziękowania panu Markowi Skulimowskiemu za tak cenny dar!

Jednocześnie zwracamy się z prośbą do ewentualnych posiadaczy starych widokówek lubaczowskich, by przekazać je do naszej kolekcji. Dzięki temu pocztówki zostaną opracowane i zabezpieczone, a o historii naszego regionu z tych niezwykle interesujących źródeł będą mogły dowiedzieć się kolejne pokolenia.

Opracował: Mateusz Żurek

ZAPRASZAMY DO ODWIEDZIN

ul. Jana III Sobieskiego 4
37-600 Lubaczów

ul. Jana III Sobieskiego 4
37-600 Lubaczów

Radruż 13
37-620 Horyniec-Zdrój

Nowe Brusno 103
37-620 Horyniec-Zdrój

Przejdź do treści