Muzeum Kresów w Lubaczowie

Pożegnaliśmy „Żywoty twórcze Jarosława Furgały”

To była jedna z ważniejszych wystaw ostatnich lat. Z niebytu pamięci powrócił w swe rodzinne strony Jarosław Furgała (1919–2020), jeden z najbardziej cenionych polskich rzeźbiarzy ludowych. Wydarzenia wojenne zmusiły go do opuszczenia Lubaczowa, w którym przyszedł na świat. Osiadł na Dolnym Śląsku, gdzie zaczął swą przygodę ze sztuką rzeźbiarską. Tworząc przez całe swe długie życie nigdy nie zapomniał o swych korzeniach. Wystawa „Żywoty twórcze Jarosława Furgały (1919–2020)”, zorganizowana przez Muzeum Kresów w Lubaczowie i Muzeum Etnograficzne – Oddział Muzeum Narodowego we Wrocławiu, była tego dowodem.

Na ekspozycji pokazano po raz pierwszy w takiej skali prawie 80 dzieł Jarosława Furgały. Powstały one na przestrzeni ponad pół wieku, od połowy lat 60. XX w. po ostatnie lata życia artysty. Obiekty pochodziły ze zbiorów kilku instytucji rozrzuconych od Pomorza Gdańskiego i Kujaw (Muzeum Etnograficznego im. Marii Znamierowskiej-Prüfferowej w Toruniu), po Dolny Śląsk (Muzeum Etnograficzne – Oddział Muzeum Narodowego we Wrocławiu, Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu, Izba Muzealna Ziemi Oławskiej). Aby dotrzeć do Lubaczowa musiały pokonać kilkaset kilometrów.

Gościły w przestronnych salach Galerii Oficyna w Zespole Zamkowo-Parkowym w Lubaczowie przez prawie osiem miesięcy, od końca lipca 2025 r. do początku marca 2026 r. W tym czasie wystawę obejrzeli zarówno mieszkańcy miasta i regionu, jak też zwiedzający muzeum turyści z różnych stron kraju i z zagranicy. Wiele osób powracało na wystawę kilkakrotnie. Wszyscy docenili niezwykłą sztukę i wyobraźnię artystyczną Jarosława Furgały.

Opinię tę potwierdził również finisaż wystawy, który odbył się w niedzielę, 1 marca 2026 r. i zgromadził licznych – już w pełni zadeklarowanych i świadomych miłośników twórczości lubaczowsko-dolnośląskiego artysty.

Wszystkich gości przybyłych na to symboliczne zamknięcie wystawy przywitał Piotr Zubowski, dyrektor Muzeum Kresów w Lubaczowie. W kilku słowach przypomniał sylwetkę Jarosława Furgały, z którym przy końcu jego życia miał okazję spotkać się i przeprowadzić długą rozmowę, której dźwiękowy zapis był częścią ekspozycji.

Niezwykła była droga życiowa tego rzeźbiarza-samouka urodzonego w Lubaczowie. Po przejściach wojennych przez większą część swego życia, związał się z Polwicą, niewielką wsią na Dolnym Śląsku. Tutaj pracował w PGRze, prowadził świetlicę i był czynnie zaangażowany w życie lokalnej społeczności. Talent artystyczny objawił dość wcześnie. Dzięki zdolnościom plastycznym przetrwał trudne lata II wojny światowej, a szczególnie niewolę w niemieckich obozach jenieckich. Właściwą twórczość zapoczątkował w drugiej połowie życia, pod wpływem obchodów Tysiąclecia Państwa Polskiego w 1966 r. Odczuł wówczas potrzebę wyrażenia w rzeźbie swoich refleksji o historii i tworzących ją ludziach, a także o własnych doświadczeniach życiowych.

Jego prace zostały dostrzeżone przez znawców i zaczęły zdobywać laury na ogólnopolskich konkursach i wystawach. W 1990 r., jako jak na razie jedyna osoba związana miejscem pochodzenia z Lubaczowem, został uhonorowany nagrodą Oskara Kolberga, najwyższym wyróżnieniem poznawanym za osiągniecia w dziedzinie kultury ludowej w Polsce.

O koncepcji wystawy podzielonej na kilka wątków tematycznych, a także o poszczególnych pracach opowiedziała uczestnikom finisażu kuratorka ekspozycji Marta Derejczyk, kierowniczka Muzeum Etnograficznego we Wrocławiu. Podczas oprowadzania kuratorskiego  można było poznać kontekst powstania poszczególnych rzeźb, a wielu z nich towarzyszy osobisty komentarz – dobrany przez kuratorkę z licznych wypowiedzi artysty. Dzieła Furgały wyróżniają się niepowtarzalnym stylem oscylującym między ludową formą i tematem, a autentycznym i niepowtarzalnym ujęciem, typowym już dla sztuki nieprofesjonalnej, bliższej nawet trendom awangardy artystycznej.

Szczególnie gorąco przywitani byli na finisażu przybyli specjalnie na tę okazję z dalekiej Oławy członkowie rodziny Jarosława Furgały. Byli to wnukowie i prawnukowie artysty, a wśród nich: Agnieszka Furgała, Marta Filipek i Tomasz Furgała. Jeszcze w styczniu br. wystawę zwiedzili Karol i Rafał Gadeccy z Poznania, synowie Teresy, córki Jarosława Furgały. Przekazali oni do zbiorów Muzeum Kresów w Lubaczowie dużych rozmiarów płaskorzeźbę „Matka Boża z Dzieciątkiem” z 1999 r., która została oficjalnie zaprezentowana uczestnikom finisażu.

Nie mogło się obyć bez pełnych wzruszenia wspomnień, przywoływania z pamięci zdarzeń z dzieciństwa, chwil spędzonych z Dziadkiem, przyglądania się jego pracom. Pobyt w Lubaczowie był też okazją do spaceru po śladach swego znanego przodka. Przechadzając się z przewodnikiem, którym był pan Zdzisław Kubrak, odwiedzili rynek, stację kolejową i cmentarz, na którym spoczywa matka, ojciec i starszy brat artysty (niestety ich mogiły nie zachowały się). Należy przy tym wspomnieć, że w okolicach Lubaczowa ród Furgałów jest bardzo liczny i nie można wykluczyć, że wśród nich są jeszcze przodkowie dolnośląskiej linii tej rodziny.

Specjalnie na finisaż przybył również Zbigniew Jakubowicz, redaktor „Gazety Powiatowej. Wiadomości Oławskich”, ukazującej się w Oławie, miłośnik i propagator twórczości Jarosława Furgały. Redaktor Jakubowicz jest także inicjatorem upamiętnienia osoby artysty, a jednocześnie uczestnika II wojny światowej poprzez wpisanie jego mogiły na cmentarzu w Oławie do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski.

Finisaż był także okazją do zapoznania się ze starannie wydaną publikacją poświęconą twórczości Jarosława Furgały. To pierwsza tak obszerna i bogato ilustrowana książka na jego temat, która ukazała się pod redakcją Marty Derejczyk i Piotra Zubowskiego, z fotografiami Tomasza Michalskiego. Będzie to cenna pamiątka wystawy, a jednocześnie znakomita promocja twórczości Jarosława Furgały, który – jak się wydaje – już na trwale zapisał się w pamięci zbiorowej mieszkańców Lubaczowa i okolic.

Wystawa została przygotowana w ramach Festiwalu Dziedzictwa Kresów 2025. Organizację ekspozycji dofinansowano ze środków Województwa Podkarpackiego i Powiatu Lubaczowskiego.

ZAPRASZAMY DO ODWIEDZIN

ul. Jana III Sobieskiego 4
37-600 Lubaczów

ul. Jana III Sobieskiego 4
37-600 Lubaczów

Radruż 13
37-620 Horyniec-Zdrój

Nowe Brusno 103
37-620 Horyniec-Zdrój

Skip to content