Image Alt

Muzeum Kresów w Lubaczowie

Skrzyniowy dysk pamięci

Skrzynie z jaworowskiego ośrodka stolarskiego znajdujące się w kolekcji Muzeum Kresów w Lubaczowie, niekiedy odsłaniają swe tajemnice i ujawniają dodatkowe funkcje. Obok ważnego znaczenia w obrzędowości weselnej, a później na ogół prozaicznego przeznaczenia, jako miejsce przechowywania odzieży, okazuje się, że skrzynie mogły też pełnić rolę swoistej kroniki życia domu i gospodarstwa. Nawiązując do czasów współczesnych, można powiedzieć, że niekiedy były swoistym „dyskiem twardym”.

Oto na wewnętrznej stronie ich wieka często zapisywano ważne informacje, aby je utrwalić w pamięci. Były to głównie wydarzenia rodzinne, jak np. daty narodzin kolejnych dzieci, ale też niekiedy prozaiczne, ale istotne dla prowadzenia gospodarki wiadomości. Na jednej ze skrzyń jaworowskich ze zbiorów Muzeum Kresów w Lubaczowie, odnotowano w tym ostatnim kontekście informacje o dacie krycia krów przez byka:

Krowa czarna była dostawiona do buhaja 25 sierpnia 1934 [?] / a czajka 15 sierpnia

Taki zapis zapewniał stosunkowo łatwą dostępność do utrwalonej na drewnianej płaszczyźnie informacji – wystarczyło podnieść wieko i rzucić okiem na jego stronę wewnętrzną, czyli wejść do tego specyficznego „dysku pamięci”. Z pewnością taki zapis gwarantował większą trwałość i pewność zachowania danych niż zapis na papierze (a też – jakby nie było – na dysku współczesnego komputera).

Sama treść napisu, obok ważnych dla gospodarki informacji, świadczy o tej swoistej „personalizacji” zwierząt hodowlanych. „Czarna” i Czajka”, to przykłady imion nadawanych krowom. Na ogół związane one były z cechami wyglądu, czy charakteru tych bardzo cenionych w gospodarstwie domowym zwierząt. Ci spośród Was, którzy mieli styczność z gospodarowaniem na wsi, z pewnością pamiętają imiona swych dawnych, czy obecnych podopiecznych; a jak wiemy najsłynniejszą polską krową jest Kargulowa „Mućka” (oczywiście pochodząca z Kresów!).

Na marginesie można wspomnieć, że pięknie polichromowana skrzynia z tym zapisem kronikarskim została pozyskana do muzeum na terenie Baszni Dolnej pod Lubaczowem. Została wykonana w Jaworowie zapewne na początku lat 30. XX w., a wedle informacji od ostatnich właścicieli, przywieziono ją z pobliskiego Niemirowa (ob. Ukraina) w ramach powojennej ekspatriacji ludności polskiej.

Ten zabytek jest więc cenną pamiątką historyczną, a zarazem pamiątką kulturową w różnych wymiarach tych pojęć. Skrzynię można podziwiać na trwającej jeszcze do 1 lutego 2026 r. wystawie „Jaworów. Ludowe barwy Roztocza” w budynku muzealnym w Zespole Cerkiewnym w Radrużu. Odnowienie tego niezwykłego reliktu kultury ludowej było możliwe dzięki wsparciu Województwa Podkarpackiego – dziękujemy! Na konserwację oczekują kolejne, równie cenne skrzynie jaworowskie z naszej kolekcji.

Janusz Mazur

Fot. Tomasz Michalski

ZAPRASZAMY DO ODWIEDZIN

ul. Jana III Sobieskiego 4
37-600 Lubaczów

ul. Jana III Sobieskiego 4
37-600 Lubaczów

Radruż 13
37-620 Horyniec-Zdrój

Nowe Brusno 103
37-620 Horyniec-Zdrój

Przejdź do treści