Stanisław Dąbek – Bohater, który oddał życie za Polskę. W 86. rocznicę śmierci

19 września 1939 roku zginął pułkownik Stanisław Dąbek, jeden z najwybitniejszych dowódców wojskowych II Rzeczypospolitej. Jego poświęcenie w obronie polskiego wybrzeża podczas kampanii wrześniowej stanowi niezatarte ślady w historii Polski, a jego życie, pełne heroicznych czynów, stawia go wśród najwybitniejszych bohaterów narodowych.

Stanisław Dąbek urodził się 28 marca 1892 roku w Nisku, w rodzinie rolniczej. Jego ojciec, Szczepan, był rolnikiem, a matka, Rozalia z Pawęskich, wychowywała sześcioro dzieci. Stanisław od najmłodszych lat podlegał silnym wpływom tradycji patriotycznych. Jego dziadek, Franciszek Pawęski, był weteranem powstania styczniowego, który często opowiadał wnukowi o powstaniach narodowych i bohaterstwie przodków. To właśnie te opowieści ukształtowały młodego Stanisława, który zafascynowany historią i tradycją, postanowił służyć Polsce.

Po ukończeniu szkoły ludowej w Lubaczowie, Dąbek rozpoczął naukę w Seminarium Nauczycielskim w Sokalu, które ukończył w 1913 roku. Był także członkiem organizacji patriotycznych, takich jak Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” oraz „Drużyny Zarzewiackie”. Po maturze rozpoczął pracę jako nauczyciel, ale jego marzenia o dalszej edukacji zostały przerwane przez wybuch I wojny światowej.

W sierpniu 1914 roku, Dąbek został powołany do wojska austro-węgierskiego i przydzielony do 34. Pułku Obrony Krajowej. Służył na froncie w Karpatach, gdzie został ranny, a po rekonwalescencji powrócił do służby na froncie. Za odwagę i zaangażowanie w walkach otrzymał liczne odznaczenia, w tym Brązowy Medal Waleczności i Srebrny Medal Waleczności.

Pod koniec I wojny światowej, Dąbek wykazał się nie tylko odwagą na polu bitwy, ale i zdolnościami organizacyjnymi. Gdy armia austro-węgierska zaczęła się rozpadać, Dąbek zorganizował transport swoich żołnierzy do Polski, przeprowadzając ich przez linię frontu. W listopadzie 1918 roku, po powrocie do Lubaczowa, w którym to czasie miasto zostało zajęte przez Ukraińców, Dąbek nie wahał się podjąć działań. Zorganizował konspiracyjną grupę wojskową, która pomogła Polakom odzyskać miasto w wyniku serii starć z wojskami ukraińskimi.

Po obronie Lubaczowa, Dąbek kontynuował swoją służbę wojskową, biorąc udział w walkach na froncie polsko-ukraińskim, a później w wojnie polsko-bolszewickiej. Jako dowódca 14. Pułku Piechoty wziął udział w licznych bitwach, w tym w zdobyciu pociągu pancernego pod Owruczem, oraz w ofensywie kwietniowej 1920 roku, która zakończyła się zdobyciem Korostnia i wzięciem do niewoli setek bolszewickich jeńców.

Za swoje męstwo i zasługi w wojnie z bolszewikami Dąbek został odznaczony Krzyżem Virtuti Militari V klasy oraz Krzyżem Walecznych. Jego zdolności dowódcze i odwaga na polu walki sprawiły, że szybko awansował w wojskowej hierarchii, zdobywając stopień majora, a następnie pułkownika.

Po zakończeniu wojny polsko-bolszewickiej, Dąbek pozostał w wojsku, służąc w różnych jednostkach, w tym jako dowódca batalionu w 8. Pułku Piechoty w Lublinie, a później w 7. Pułku Piechoty w Chełmie. Był również komendantem Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty w Tomaszowie Mazowieckim i Zambrowie. W 1937 roku objął dowództwo 52. Pułku Strzelców Kresowych w Złoczowie.

Rok 1939 zastał Dąbka na stanowisku dowódcy Morskiej Brygady Obrony Narodowej. Jego zadaniem było przygotowanie obrony polskiego wybrzeża przed nieuchronnym atakiem niemieckim. Niestety, stan przygotowań okazał się niewystarczający w obliczu zbliżającej się wojny. Pomimo tego, Dąbek, znany ze swojej pracowitości i determinacji, osobiście inspekcjonował umocnienia oraz stan przygotowań, starając się jak najlepiej przygotować swoich żołnierzy do nadchodzących walk.

1 września 1939 roku wybuchła II wojna światowa. O świcie tego dnia, niemieckie wojska rozpoczęły zmasowany atak na Polskę, obejmując także obszar polskiego wybrzeża. Pułkownik Dąbek, jako dowódca Lądowej Obrony Wybrzeża, stanął na czele obrony. Jego żołnierze stawili czoła niemieckim natarciom, przeprowadzając kilka skutecznych kontrataków, mimo przewagi wroga.

Przez kolejne dni trwały intensywne walki, a Dąbek, wraz z swoimi żołnierzami, bronił wybrzeża z niezłomną determinacją. Od 12 do 19 września 1939 roku obrona Dąbka skupiła się na Kępie Oksywskiej – ostatniej reducie, którą Polacy bronili przed całkowitym okrążeniem przez Niemców.

W dniu 19 września, w obliczu nieuchronnej klęski, a także po utracie kontaktu z dowództwem, pułkownik Dąbek podjął tragiczną decyzję. W rejonie Babich Dołów odebrał sobie życie, strzelając sobie w głowę. Zginął, nie doczekawszy się upadku Polski, którą obiecał bronić do ostatniego tchu.

Po wojnie, w 1957 roku, Stanisław Dąbek został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Grunwaldu II klasy, a w 1964 roku, na mocy decyzji władz PRL, mianowano go generałem. Jego szczątki zostały początkowo pochowane na Kępie Oksywskiej, a po wojnie przeniesione na Cmentarz Obrońców Wybrzeża w Gdyni-Redłowie.

W 86. rocznicę śmierci pułkownika Dąbka warto przypomnieć jego ogromny wkład w obronę niepodległości Polski oraz niezłomną walkę o wolność – zarówno podczas I wojny światowej, w wojnie polsko-ukraińskiej oraz polsko-bolszewickiej, jak i wobec zagrożenia niemieckiego we wrześniu 1939 roku. Jego bohaterstwo na zawsze pozostanie wzorem dla przyszłych pokoleń Polaków.

W zbiorach Muzeum Kresów w Lubaczowie znajduje się sztandar Związku Obrońców Królewskiego Wolnego Miasta Lubaczowa, który przypomina o dokonaniach pułkownika Dąbka w kontekście walk polsko-ukraińskich oraz o jego znaczącym wkładzie w historię naszego miasta.

Maciej Meder

• 

• 

•