Stypendium „Mistrz – Uczeń” dla Józefa i Marka Lewkowiczów

Zakończył się nabór do kolejnej edycji programu stypendialnego Narodowego Instytutu Kultury i Dziedzictwa Wsi „Mistrz – Uczeń”. Zgłosiło się aż 235 duetów twórców ludowych, artystów, rzemieślników i muzyków, pragnących wspólnie pielęgnować tradycje i przekazywać swoje umiejętności młodszemu pokoleniu.

Po wnikliwej ocenie wniosków, Komisja wyłoniła 27 par mistrz–uczeń, którym przyznano stypendia na realizację wspólnych projektów.

Gratulujemy wszystkim zakwalifikowanym, których pełną listę można zobaczyć TUTAJ >>>, a w szczególności Józefowi i Markowi Lewkowiczom. Cieszymy się, że mogliśmy pomóc w przygotowaniu wniosku i będziemy wspierali naszych twórców w ramach realizacji stypendium w zakresie kamiennej rzeźby bruśnieńskiej.

---

JÓZEF LEWKOWICZ to utalentowany artysta nieprofesjonalny, społecznik, miłośnik kultury ludowej i lokalnej tradycji. Od kilkudziesięciu lat tworzy i popularyzuje sztukę ludową na terenie powiatu lubaczowskiego (woj. podkarpackie). Zamiłowanie do plastyki przejawiał od szkoły podstawowej, rozwijał ją w szkole zawodowej. Działalnością plastyczną zajmował się w okresie służby wojskowej, a następnie w czasie wolnym od pracy zawodowej w zakresie stolarstwa.

Po zakończeniu okresu pracy zawodowej całkowicie poświęcił się twórczości artystycznej. Rozwijał ją w zakresie malarstwa, rzeźby w drewnie i kamieniu oraz plastyki obrzędowej. We wszystkich tych dziedzinach osiągnął dużą biegłość, m. in. brał udział wykonywaniu dekoracji snycerskich dla kościołów. W swym rodzinnym środowisku zajmuje się wykonywaniem dekoracji dla dziecięcej grupy teatralnej w Szkole Podstawowej w Nowym Siole. W zakresie plastyki obrzędowej z pasją i zaangażowaniem wykonuje w zależności od pór roku: na wiosnę pisanki i palmy wielkanocne, jesienią wieńce dożynkowe, a na koniec roku pająki, szopki i atrybuty grup kolędników bożonarodzeniowych.

Jest aktywnym uczestnikiem i laureatem licznych przeglądów oraz konkursów z zakresu sztuki ludowej i obrzędowości wiejskiej. Bierze aktywny udział w kiermaszach wyrobów artystycznych w trakcie imprez plenerowych, jak np. „Jarmark Galicyjski” w Narolu; „Jarmark Wielkanocny” w Lubaczowie, „Jarmark Jagielloński” w Lublinie, „Jarmark Sztuki Ludowej Pruchnickie Sochaczki” w Pruchniku. Prace artysty znajduję się w zbiorach rodzinnych, prywatnych na terenie kraju i poza jego granicami (Anglia, Niemcy, Włochy).

Od 2015 r. artysta poświęca się idei reaktywacji drzeworytu płazowskiego. Jako jedyny w kraju artysta nieprofesjonalny podjął się zadania wiernego odtworzenia oryginalnych matryc z XIX w. przechowywanych w Muzeum Etnograficznym w Krakowie. Udowodnił tym samym, że wykonanie skomplikowanych w rysunku desek drzeworytniczych było możliwe dla artysty ludowego. Jego działalność w tym zakresie spotkała się z dużym zainteresowaniem zarówno wśród badaczy i znawców sztuki ludowej, jak i szerokiego grona odbiorców. W 2020 r. artysta uzyskał stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w zakresie reaktywacji ludowych tradycji na ziemi lubaczowskiej zarówno w zakresie drzeworytu płazowskiego, jak i kamieniarstwa bruśnieńskiego. Artysta tworzy również klocki drzeworytnicze w oparciu o własne pomysły. Z wykonanych przez siebie matryc wykonuje odbitki na papierze i płótnie.

W 2022 r. zadanie pod nazwą „Reaktywacja i rozwój drzeworytu płazowskiego”, dzięki współpracy z Narodowym Instytutem Dziedzictwa, wpisane zostało do Krajowego rejestru dobrych praktyk w ochronie niematerialnego dziedzictwa kulturowego, a Józef Lewkowicz stał się depozytariuszem tych umiejętności. W 2023 r. otrzymał I nagrodą w konkursie „Zachowaj tradycje – (nie)ginące, zawody, umiejętności i obyczaje. Teraz drewno”, za drzeworyt „św. Antoni Padewski z Radecznicy” (Narodowy Instytut Dziedzictwa i Kultury Wsi, Warszawa 24.11.2023 r.).

Artysta od wielu lat wykonuje również rzeźby z kamienia wapiennego, wydobywanego w kamieniołomach na terenie Starego Brusna k. Horyńca-Zdroju na Roztoczu Wschodnim. Postawił sobie za cel odrodzenie lokalnej, kamiennej rzeźby ludowej, powstałej i rozwijającej się w oparciu o tradycje miejscowych warsztatów kamieniarskich. Ośrodek bruśnieński rozwijał się od XVI do poł. XX w. i do chwili obecnej dzieła ludowych, w większości anonimowych rzeźbiarzy są charakterystycznym elementem wieloetnicznego krajobrazu kulturowego okolic Lubaczowa. Podejmując się misji odnowienia kamieniarstwa bruśnieńskiego artysta tworzy rzeźby autorskie oraz kopie dawnych figur przydrożnych i cmentarnych. W ciągu ostatnich dwudziestu kilku lat wykonał łącznie kilkadziesiąt kamiennych rzeźb. Nawiązują one do ludowej stylistyki kamieniarzy bruśnieńskich. Najstarszą rzeźbę wykonał około 2000 r. i była to figura „Chrystusa Frasobliwego”. Jej sukces spowodował realizację kolejnych tego typu przestawień oraz rozszerzenie zakresu tematycznego prac. Rzeźby eksponował na imprezach plenerowych.

Zarówno w zakresie promocji drzeworytnictwa płazowskiego, jak i kamieniarstwa bruśnieńskiego artysta inicjuje i prowadzi liczne warsztaty oraz zajęcia z młodzieżą szkolną i osobami dorosłymi na terenie powiatu lubaczowskiego, województwa podkarpackiego, a także w głębi kraju.

MAREK LEWKOWICZ od najmłodszych lat interesuje się plastyką, wykonując prace rysunkowe i malarskie. Fascynuje się twórczością wujka Józefa Lewkowicza, przypatruje się jego pracy przy kamiennych rzeźbach i wyraża chęć pobierania nauki w zakresie twórczości rzeźbiarskiej w kamieniu.

---

W ramach Stypendium planuje się wykonanie rzeźby przedstawiającej Matkę Bożą Niepokalaną. Do realizacji użyty będzie kamień z kamieniołomów w Starym Bruśnie na Roztoczu. Surowiec był eksploatowany od XVI w. i stał się podstawą rozwoju ludowego ośrodka kamieniarskiego (do poł. XX w.).

Figura nawiązywać będzie do tradycyjnych przedstawień o tematyce sakralnej, które rozpowszechnione są w kulturze ludowej okolic Lubaczowa, głównie w dziełach wspomnianego bruśnieńskiego ośrodka kamieniarskiego.

Ukazywać będzie Matkę Bożą stojącą na kuli ziemskiej i depczącą głowę węża. Postać ukazana zostanie frontalnie z dłońmi rozłożonymi na boki. Odziana będzie w długą suknię przewiązaną paskiem. Głowę okrywać będzie płaszcz spływający na ramiona, zarzucony na ręce i opadający fałdami w dół. Spod sukni widoczne będą stopy oparte na wijącym się wężu. Widoczna w dolnej części półkula będzie tworzyć cokół rzeźby.

Materiał: kamień wapienny pozyskany w kamieniołomach w Starym Bruśnie.

Przewidywane wymiary rzeźby: wysokość ok. 80 cm, szerokość ok. 50 cm, grubość ok. 30 cm.